wong jowo

Yen sira kasinungan ngelmu kang marakake akeh wong seneng, aja sira malah rumangsa pinter, jalaran menawa Gusti mundhut bali ngelmu kang marakake sira kaloka iku, sira uga banjur kaya wong sejene, malah bisa aji godhong jati aking.(Bila anda mendapat anugrah ilmu yang membuat banyak orang senang, janganlah kamu merasa pintar, sebab apabila Tuhan mengambil lagi ilmu yang menyebabkan anda terkenal itu, anda akan menjadi orang biasa lagi, malah lebih bermanfaat daun yang kering)

Showing posts with label Tentang Jawa. Show all posts

Wednesday, December 1, 2010

Mantra - Mantra Jawa

Sasmitaning Gaib

Sajroning sasi Sura 1937 Jawa

AJI PUDHAR JATI

Sun matek ajiku pudhar jati

Ndamar sasi ngabut ijo

Ngrerepi lumiyating kodrat

Manunggaluh pangesuh

Mijil saking manoning wulu salamba

Titis tatas trengginas

Manceping kuku

Bareng waluyaning jati

Jumedhul lan tumuju ing swarga gandhul kang ana ing.....

AJI RAJUT SAYUTA

Srigalih srigana balungkerti panjerwénda

Kun kusnun kamiraga limahela angkerut

Lobang sohanara manghikat tanang gaib

Gabu guré sénawa réyasa tumedhuh mariling

Bumi liyap-liyup tami timanintrim

Hong suwéru, hong suwéla, hong sengkang mercu buana

Carane : nganggo yuyu ditaleni pucuking janur, tancepke pinggiraning peceren. Maca mantrane ping 11, wektune bakda maghrib-isya. Hio dicekel madhep umah.

Gunane : nggo nyekel bangsaning alus kayata; tuyul, slemet, tongtongsot, buta abang.

Alate : yuyu, hio, janur 2.

AJI PAWUJUD (kyai pangudal jagad)

Lir-kilir kilur kumbang, kumbangé janur

Cah cilik turu kasur ibuné kondur

Le kondur wau dalu, dioyak gotsu

Gotsuné gotsu jénggot, sing duwé sarbot

Sarbot sarbot séta, lé turu ngliga.

Alate : kembang telon, minyak tala (lenga mambu)

AJI TUNGGAK SEMI

Hong Ywang kala dharma 3x

Hong Manik hingkang kara

Setiaji mring kartika yuwana dharma

Tembang tadhah sariraning bumi

Ngantariksa mring swara kandha

Hong salulabang

Hong swéha damang

Hong kasuring kasantikan

Carane : nglinang sukma, tangan saluku tunggal skil njejak bantala, nutup babahan hawa sanga, mantra diwaca 9x selama 21 dina. Pas weton.

AJI PANUNTUN

Sun matek ajiku panuntun

Ratu-ratuning gaib titahing dzat kang wekas

Mbithi pujangga netra hangeneng ngenering kartika

Dwi wasésa-wasésaning jagad-jagading tunggal

Nebak napak mawi punarpa carita

Lahumahéra, lahumahésa, damar dinamat

Hong sampyuh sekaring jagad, hong sekar téja tamulagiri

Kanthi-kanthiling sikep, samahumul biliridhoi anawangsa saluilla

Byar pinetep kuncara ing galih, kyai wiratapa, kyai jaladara, kyai bintisaluka

Kyai anggawarna, sigrang anahulu lia abulitang

Hong...9x

Carane ; diwatek jam 1 wengi.

AJI SLAMET SANGGAR BINTANG

Bismillahirrohmanirrohim

Allahu badan ingsun, panjuru papat

Pangesuhing raga dadi, sanghyang tunggal pancering memanon luh

Salamba, déwi sekartaji panggiring naya mahakungkung sabdanira

Pluk ciplak cipluk cariking kamardikan

Panjidhadhap wuni taménging kautaman

Ersih kendalining mustakalèka, ngrebebeng nggarutama liyah mahpah

Lalikung kurudisiwi sambrur sarakadamah, liya-liyu pardédénarap

Siyong weliyemsi kohang menta ijo

Girlabu gor gatru gilang panolèh skatimahing maha suci

Carane ; diwatek jam 03.30

Godhong dhadhap diselehke dada

Godhong waru diselehke bun-bunan

Godhong sawo nggo lemek

MANTRA-MANTRA LIYANE

Sekar langit kang linuwih

Niup baskaraning kala mangsa

Tumeka ing kartika pandulu jati

Yaiku tawange sedhah suci 27x

Kyai Sangga langgit kersaa panjenengan ngrawuhi wontening jagad kawula

Ngesthi tunggal mring daya-dayaning kul rembulaning jagad kang suminar mbabar

Pepadhang si ponang jabang.......ngesthi tama.

http://setyawara.webnode.com/news/mantra-mantra-jawa/

Sunday, August 15, 2010

Aja Nggrantes, Aja Ngenes!

PANGGUNG drama politik kita katon saya melodramatis. Sansaya gawe ngenes lan nggrantes. Sansaya ngelingake sapa wae manawa jroning politik tansah kebak kewengisan lan tragedi agung. Ateges, tansah ana dhalang sing nggelar lakon ngenes, apa pancen ngenes lan nggrantese iku saka wohing panggawene dhewe?

Rasa sedhih sing matumpa-tumpa lan abot sanggane, bisa marakake ngenes. Panjangka sing tansah cabar lan tangeh kelakone, bisa marakake nggrantes. Akumulasi ngenes lan nggrantes mung dadi tlundhakan tumuju cutheling pengarep-arep. Mangka uruping urip mung ana ing pengarep-arep!
Sekawit, mbokmenawa mung gela. Dene jalarane gela bisa maneka warna. Nanging intine ora kelakon sing dadi gegayuhane, mleset saka sing dadi pengarep-arepe. Kuwi kira-kira sing dadi cikal bakale ngenes.
Lelakone Danapati
Sekawit Danapati mung bisa nggrantes, amarga tresnane marang Dewi Sukesi dianggep mung kandheg ing pepigginan. Sebab, mokal bisane dheweke minangkani pamundhute putrine Prabu Sumali kuwi.
Yen mung ngalahake pamane Sukesi, aran Patih Jambumangli, kanggone Danapati sing uga kesinungan kasekten, mesti bakal dilakoni. Nanging yen kudu mbabar sejatine Sastra Jendra Hayuningrat, tumrap Danapati sengara kelakone.
Tumrape Danapati, aja maneh kok mbabar, krungu arane wae lagi kuwi. Mula senajan dikaya ngapa katresnane marang Dewi Sukesi, raja mudha iku mung kudu meper marang sekabehing pepinginan.
Nanging pranyata uga ora gampang anggone meper, jalaran palakrama karo Dewi Sukesi tumrape Danapati ora mung pepenginan, nanging wis manjelma dadi prasetyaning ati. Dienthengke patine tinimbang ora bisa mengku wanita sing kanggone dheweke ayune ngungkuli widadari kuwi.
Jebul ramane, Begawan Wisrawa nyumurupi manawa putrane lagi nggrantes. Mula kanggo mberat panandhanging ati mau, sang Begawan arsa nyarirani pribadi, nglamar Dewi Sukesi kanggo putra kakunge sing banget ditresnani.
Mesthi wae Wisrawa uga wis nglenggana manawa ”ndhodhog kori nginang jambe suruh” iku bebasan ”golek banyu apikulan warih, golek geni adedamar”. Lire, bisa nglamar Sukesi yen nduwe sangu arupa kawruh Sastra Jendra Hayuningrat. Nanging anane sageh, mesthi kabeh mau wis kajiwa kasarira. Ora maido, jer Wisrawa mono jejere begawan sing wis buntas salwiring reh.
Sang Begawan banjur budhal, diuntabake dening pengarep-pengarepe Danapati. Pengarep-arep sing maone mung dadi panggrantes, bareng karo lakune Wisrawa pindhane bakal ”suwe mujet wohing ranti” kelakone. Kira-kira ngono batine Danapati.
Pancen akhire Wisrawa kelakon nglamar Sukesi. Wisrawa kuwawa njlentrehake werdine Sastra Jendra Hayuningrat, nanging Begawan sepuh mau jebul gagal jroing laku, laku Sastra Jendra.
Sukesi sing kudune dilamar kanggo putrane, malah dialap dhewe. Jroning sepi, nalikane mbabar ngelmu siningit mau, jebul sing ana amung lali. Wisrawa kudune diajap dadi putri mantu, nanging nyatane malah dirasuk dhewe.
Sapa nandur gundhuh, sapa nyilih mbalekake! Ing anggane Dewi Sukesi, Wisrawa pranyata nandur winihing nepsu, bibiting angkara. Jroning saresmi klawan Sukesi, Wisrawa temene amung ngrampas pengarep-arepe putrane dhewe. Mula tundhone, dheweke kudu mbalekake kabeh mau. Wisrawa kudu ngundhuh wohing panggawe.
Ora mung Danapati sing banjur nerusake panggrantese, nanging ing sisaning umur, Wisrawa kudu mungkasi uripe kanthi kebak rasa ngenes. Ngenes merga pokale dhewe.
Lelakone Drona
Mula, jroning kahanan sing kaya mangkono, apa sing banjur kudu ditindakake? Kelem karoban ing kesedhihan, tragedi, lan kengenesan? Utawa ”memasuh malaning bumi” kanthi gawe cabare lakon sing lagi dirantam dening dhalange kaanan? Sebab, pancen ora mokal, kaanan sing lumaku iki temene ana sing nyutradarani. Merga pancen ana wae dhalang sing pancen hobine nggelar lakon-lakon sing tragis, ngenes, lan gawe sing nonton saya nelangsa.
Upamane ora ana sing ndhalangi, ora bakal kelakon Drona mati ngenes kaya mangkono ing palagan Kurusetra. Sebab, yen bab kasekten, pandhita Sokalima mujudake gurune wong perang, kedhunge kasekten. Dene yen bab kawaskithan, ora ana loro ing jagading wayang kang bisa nuduhake dununge kayu gung susuhing agin lan tirta pawitra suci marang Bima, kejaba Drona.
Mula, ing medhan Kuru, sapa maneh sing bakal kuwawa ngadhepi Drona ya Kumbayana. Yen mung kanthi cara lawaran, mesti ora bakal ana sing bisa nandhingi. Drustajumena?
Drustajumena pancen wis pinilih kanggo nandhingi sang Pandhita. Nanging mesthi ora bakal nggandra sepiraa. Mula, Kresna minangka botohe Pandhawa banjur gawe rekadaya amrih ringkihe Drona. Drona kudu digawe nggrantes, Drona kudu digawe ngenes. Yen wis nggrantes, yen wis ngenes, lagi ditandangi.
Kresna nyumurupi manawa Drona banget tresnane marang putra siji-sijine: Aswatama. Kresna banjur utusan mateni gajah aran Hestitama. Marang barisaning Pandhawa, Kresna prentah supaya disebarake kabar manawa Aswatama mati.
Kabar-kabar mau keprungu tenan dening Drona. Salah sijining sanggit crita nyebutake, merga krungu kabar mau dadi kekes lan nggrantes atine senapatine Kurawa kuwi. Nanging sanggit cita liyane nyebutake, kekes, nggrantes, lan ngenese Drona merga Pandhawa, luwih-luwih Yudhistira, sing temene putra murid sing banget bektine marang dhewe jebul uga gelem goroh. Ngapusi gurune dhewe!
Jroning ati kekes, jroning ngenes, mesthi ilang otot bebayune Drona. Tumrap Drestajumena, ora pelu ngenteni luwih suwe, jroning swasana mangkono dheweke banjur nyampurnakake Drona. Pandhita Sokalima ngemasi.
Apa piwulang sing bisa dipethik saka crita loro mau? Ilange kawaspadan. Merga kurang waspada, gampang lal. Merga kurang waspada, gampang dipaeka denin liyane. Thukule nggrantes, thukle ngnes, temene uga aka awake dhewe.
Anane nggrantes, anane ngenes merga saka rumangsa wis entek pengarep-arep. Kudune tetep ana pengarep-arep supaya ora nganti nggrantes. Kudune isih ana kewanen kanggo tumandang mberat sakabehing kesedhihan supaya ora nganti ngenes. Kuwi prasyarat urube urip, supaya ora nganti mati ngenes. (35)

(Sucipto Hadi Purnomo, dosen Basa lan Sastra Jawa FBS Universitas Negeri Semarang/)

http://suaramerdeka.com/v1/index.php/read/kejawen/2009/12/06/470/Aja-Nggrantes-Aja-Ngenes

Metu saka Uru-Ara Ngisep Sepining Hawa

JRONING uru-ara, kang ana mung sarwa ora nggenah lan ngajak bubrah. Sing dening wong akeh dianggep bener, jebul malah keblinger. Sewu laler padha ngrubung tembelek, apa tetep wae dianggep bener?!

Jroning tradisi Hindhu, ana kang diarani nyepi. Ora mung dhewekan, nanging ditindakake bebarengan, dipengeti lan dipersudi dening kabeh umat. Jroning nyepi, ora ana sing padha metu saka ngomah. Sawetara metu saka uru-ara lan gebyaring kadonyan sing kebak swara.

Ing kalangan umat Katolik-Kristen, ana retreat. Ing agama Buddha ana uga sing diarani Buddha reclining. Kanthi pasa lan iktikaf, kaum muslim uga duwe sarana kanggo mundur saka ìuru-araî-ning donya sing kebak tukar padu, cengkah, lan apa-apa sing bisa agawe bubrah.

Kanthi Kalatidha karyane pujangga agung Ranggawarsita bisa dadi kaca benggala tumrap jaman sing kebak uru-ara, jaman sing “rurah pangrehing ukara”. Sebab apa? “Karana tanpa palupi!” Merga ora ana sing bisa ditulad, ora ana sing pantes diconto jalaran kabeh-kabeh wis mletho.

Wektu terus lumaku. Uru-ara ora mendha nanging malah saya ndadra, selot ndadi. Pangarep-arep saya ora ganep bebarengan karo janji lan prasetya sing ora digondheli maneh. Sing ana mung mburu karepe dhewe, mburu kepenake dhewe, lan mburu benere dhewe. Katon banget yen padha kongas kalawan kasudiranira.

Wedhatama uga melu nggambarake pokal-polah kaya mangkono iku. Laras karo serat anggitane KGPAA Mangkunagara IV iku, kabeh padha “ngugu karsane priyangga”. Kabeh “nora nganggo peparah lamun angling”, ngomong ora nganggo waton, nanging waton muni. Senajan mengkono, ora gelem yen diarani isih kaya bocah Taman Kanak-kanak, “lumuh ingaran balilu”, kapara “uger guru aleman”.

Nggugu Karepe Dhewe

Amarga mung nggugu karepe dhewe, mula bener sing dibujung ya mung benere dhewe utawa bener kanggo golongane dhewe. Anggere disengkuyung dening wong akeh, dianggep bener. Iki sing ora mung ndadekake padha keblinger, nanging uga banjur nglairake mentalitas “massa”, massa sing kelangan daya kritise nalika ngadhepi apa wae. Bisane mung anut grubyug sanadyan ora ngerti rembug, kaya belo melu seton.

Kanthi pratelan sing luwih plastis, “malah mangkin andadra, rubeda kang ngreribedi, beda-beda ardane wong sanagara.”Banjur, yen kabeh padha rebut ngarep lan nyuwara sabanter-bantere, satemah dadi uru-ara, apa sing luwih prayoga ditindakake amrih ora karoban ing pawarta lolawara?

Kaya sing diandharake ing ngarep, temene saben agama wis nuduhake dalan kanggo ngadhepi saben uru-ara lan kahanan sing dibeberake. Saben kapitayan wis nuduhake cara kanggo narik dhiri saka salah kaprah sing dadi keblinger kolektif iki.

Kanthi mapanake Kalatidha minangka pancadan, ya kahanan sing kaya mangkono iku kang banjur ndadekake sapa wae sing isih kedunungan jiwa “parameng kawi”, bakal “kawileting tyas malatkung”. Sebab keperiye olehe ora, yen “tidhem tandhaning dumadi, ardayengrat dening karoban rubeda”. Banjur kudu kepriye? “Sageda sabar santosa, mati sajroning ngaurip,” pratelane Kalatidha kaya-kaya asung pawangsulan.

Kanthi mangkono, diajab bisa “kalis ing reh aru-ara, murka angkara sumingkir, tarlen meleng malatsih, sanityasa tyas mamasuh, badharing sapudhendha, antuk mayar sawatawis.”

Masterpiece-e Ranggawarsita mau wis mratelakake, “wahyaning arda rubeda, ki pujangga amengeti”. Kepriye cak-cakane? Mesu cipta mati raga, mudhar warananing gaib.

Sakeplasan, tetembungan mau ora gampang disumurupi dening wong akeh. Nanging intine cetha: ngresiki batin saka pikiran-pikiran ala, lan meper sakehing karep kanthi “mateni” raga. Kanthi “mesu cipta”, rasa lan karsane mesthi dadi positif. Kathi mateni raga, bakal saya sentosa batine. Kanthi mateni raga, kanthi mati sajroning urip, mengkone bakal bisa nggayuh urip sajroning pati. Yen wis bisa mengkono, nadyan kudu ngadhepi ura-ara kaya ngapa wae mesthi ora bakal gampang kelune.

Kanthi mangkono uga, ora bakal angel anggone meruhi “sasmitaning sakalir”. Persis kaya sing diandharake ing Kalatidha: “ruweding sarwa pakewuh, wiwaling kang warana, dadi badaling Hyang Widdhi, amedharken paribawaning bawana.”

Bebanda

Rekadaya nggayuh sepining hawa, satemah kuwawa ngadhepi uru-ara, dudu tanpa pepalang. Gedhene melik lan ora ngrumangsani marang jejere dhewe, mujudake pepalang sing gedhe. Tetembungan “melik barang kang melok” mujudake pepeling supaya wong ora kebanda dening pepinginane dhewe. Sebab, pepenginan iku sing tundhone bakal njurung marang tumindak apa wae. Mergane, melik nggendhong lali. Yen wis kedunungan melik, adhakane banjur lali marang sakabehing pepacuh lan pitutur.

Kontrol dhiri, temene uga bisa ditindakake kanthi “ngilo githoke dhewe”. Paradoks kesane. Sebab, ing tata lair, piye bisane wong ngilo marang githoke dhewe yen ora nganggo kaca pengilon rangkep. Angel, nanging ora ateges mokal. Iki uga perangan sing ora bisa ditinggalake jroning nyepi. Sacara internal, pancen kudu sentosa, lagi bisa ngambah njaba.

Gegayutan karo melik, Wedhatama asung pepeling, mligine sing (kudune) wis ngancik tataraning kadewasan: wis tuwa arep ngapa, muhung mahas ing ngasepi, supyantuk parmaning Suksma.

Tuwa pancen mung tibaning umur. Yen ora sinartan pangudi, sing ana mung “sepa sepi lir sepah samun”. Kosokbaline, yen nglungguhi marang sepuhe, mesthi sepuh kuwi dadi sepining hawa.

Pancen, nyepi ora kandheg ing tata lair wae. Yen biyen, supaya bisa nyentosakake budi, kudu kanthi ngambah laladan sepi utawa teteki, mlebu guwa sirung munggah gunung. Nanging saiki, kudu bisa nyepi jroning krameyan, bisa tapa ngrame.

Apa maneh prasyarate? Mangasah mingising budi, memasuh malaning bumi! Marang diri pribadine, kudu wani nglantipake cipta, rasa, lan karsanane. Kanthi mangkono ora ulap marang sakabehing kang dumadi, ora gampang keguh marang sawernane kahanan. Ora keli, nanging saora-orane ngeli.

Beberangen karo kuwi ora bakal wedi marang kahanan kang dumadi. Ora wedi ora ateges ngawur, ora ateges nekad, nanging wis linambaran sepining hawa, ora melik maneh marang kang melok jalaran wis mati sajroning ngaurip. (35)
—Sucipto Hadi Purnomo, dosen Basa lan Sastra Jawa Fakultas Basa lan Seni Universitas Negeri Semarang

http://suaramerdeka.com/v1/index.php/read/kejawen/2010/03/07/486/Metu-saka-Uru-Ara-Ngisep-Sepining-Hawa

Diuji Pintere, Ditaker Jujure

UJIAN iku mung srana kanggo mapanake dhiri lan nggayuh tataran tinamtu. Dudu tujuan. Sebab, yen mung dadi tujuan, sakabehing rekadaya bakal ditempuh, anggere bisa dianggep pinter utawa prigel. Banjur, apa sing paling penting jroning pendadaran?

Ing jagad pakeliran, ana lakon Pendadaran Siswa Sokalima. Iki lakon sing nyritakake pendadaran tumrap para Kurawa lan Pandhawa, murid-muride Pandhita Drona ing Paguron Sokalima.

Tumrap murid-muride, malah tumrap sapa wae, Drona kondhang minangka gurune sok sing kepingin nggayuh jaya kawijayan guna kasantikan. Klebu guru ing bab menthang langkap utawa manah.

Beda karo guru-guru liyane, Drona kepetung guru spesialis ing bab murid. Muride mung para satriya, mung anak ratu. Kurawa anak ratu, Dhestarata. Pandhawa uga anak ratu, Pandhu, sing wis murud ing kasidan jati. Saliyane kuwi, ora bisa ditampa minangka putra siswane.

Wektu-wektu tinamtu, Drona nganakake pendadaran. Pendadaran kuwi kanggo nodhi, nganti tekan sepira temene ngelmu sing wis diparingake marang muride bisa kajiwa-kasarira, uga nganti tekan sepira keprigelane murid-muride anggone ngudi ngelmu.

Pendadaran mau, sing kaprah diarani Pendadaran Siswa Sokalima, ora mung narik kawigatene murid-murid lan kulawargane, nanging nganti tumeka para kawula salaladan Ngastina. Saben-saben dianakake pendadaran, ora sethithik sing padha teka lan nonton.

Njajagi Kekuwatan

Mesthi wae, tumrap murid-muride Drona, pendadaran mau mujudake ajang kanggo nuduhake marang sapa wae manawa anggone ngudi ngelmu ing Sokalima mau temen-temen. Kejaba iku, amarga Pandhawa lan Kurawa mujudake pihak loro sing padha memungsuhan, sisan gawe pendadaran bisa kanggo ngukur sepira kekuwatane lawan.

Saliyane kuwi, senajan ora kegolong satriya Pandhawa lan Kurawa, tetep wae ana sing kepingin melu nyecep ngalmu lan pendadaran ing Sokalima. Contone Palgunadi lan Basukarna.

Ing bab keprigelan, kurang apa Basukarna. Ing bab menthang gendhewa, kejaba Arjuna, sapa sing bisa nandhingi ketitisane Suryaputra. Nanging amarga dudu klebu Pandhawa, apa maneh Kurawa, ditampik pasuwitane minangka siswa ing Sokalima. Kepara tekane ing Pendadaran Siswa Sokalima rada diece dening Pandhawa, luwih-luwih Arjuna sing rumangsa meri merga ana wong sing bisa nandhingi kabisane.

Duryudana, meruhi keprigelane Basukarna, ngerti manawa mau mujudake dununge pengarep-arep kanggo nandhingi Arjuna, mengkone yen campuh Baratayuda. Didhaku, direngkuh Basukarna minangka kadang pribadi dening Duryudana. Kanthi mangkono, putrane Dewi Kunthi mau bisa lungguh padha endheke lan ngadeg padha dhuwure karo Pandhawa lan Kurawa.

Yen ditandhingake karo Karna, Palgunadi bisa diarani kurang ”mujur”. Ora bisa manjing siswa ing Sokalima, dheweke banjur yasa pepethan rupa Pandhita Drona. Esuk, awan, sore, prasasat ora eling wayah, Palgunadi tansah gladhen olah kridhaning perang, luwih-liwih njemparing, kanthi ditunggoni pepethan mau.

***

Pranyata sing ditindakake Palgunadi dudu tanpa asil. Keprigalene menthang langkap adoh sungsate yen ditandhinge para Pandhawa sing prasasat bisane mung tura-turu lan mblendhukake weteng amarga olehe padha mogel ilate. Ditandhingake karo Pandhawa wae, Palgunadi isih pilih tandhing, klebu karo Arjuna pisan.

Iku bola-bali sing marakake Arjuna meri lan gething keburu sengit. Ngerti kabisane Palgunadi, marang Drona, panengahe Pandhawa mau banjur protes. Dheweke ora trima yen Palgunadi diweleg ngelmu manah nganti bisa ngluwihi dheweke.

Senajan Drona selak, Arjuna tetep ngangseg. Mula Drona uga ora bisa endha. Marang Palgunadi, Pandita Drona banjur mundhut supaya diulungake ali-ali sing wis nunggal raga karo ragane. Rumangsa minangka ìsiswaî sing tuhu bekti marang gurune, Palgunadi sendika wae. Ali-ali dicopot, bareng karo tugel drijine Palgunadi, pecat uga nyawane.

Temen Tinemu

”Sapa temen, bakal tinemu.” Yen diwerdeni gegeyutan karo ujian lan ngudi ngelmu, sok sapa sing temen-temen nggegulang marang kawruh, mesthi bakal sugih ngelmu. Sok sapa sregep anggone gladhen, mesthi bakal nduwe keprigelan. Sok sapa wani ngengurangi, ngringkihake laire, mesthi bakal sentosa batine.

Iki uga laras karo tetembungan kang ana ing tembang pocung: ngelmu iku kelakone kanthi laku. Tanpa laku, sengara bakal kelakon ngregem ngelmu. Lan maneh, lekase lawan kas. Tegese kas nyantosani, setya budya pangekese dur angkara.

***

Beda karo Kurawa umume, Pandhawa relatif luwih sregep lan luwih kuwat laku prihatine. Wulang wuruke guru digatekake. Kabeh dhawuhe Drona disendikani.
Dene Kurawa, ora mung kurang nggatekake marang wuruke guru. Sing kudune wong nggayuh ngelmu iku tansah diuji ing bab kesabaran, luwih-luwih ing bab ”dhahar lan guling”.

Ujian pancen ngemu godha. Nalika tapa ing Gunung Indrakila, tekane widadari cacah patang puluh ora kanggo nguja Arjanu. Nanging tekane widadari ayu-ayu iku kanggo nggodha sang abagus supaya cabar wigar tapane. Jebul Arjuna tan mingkuh salwiring kewuh, ora gampang kegiwang dening lambe abang nalika lagi nggenturaker tapani. Kabeh mau dianggep minangka uji, dudu uja; minangka panodhi, dudu bebungah sing lagi teka. Mula pantes yen banjur keparengan kanugrahan arupa Pasopati saka kadewatan.

Ing Sokalima, bisa wae Arjuna ingaranan ora kasil kanthi wutuh. Sebab, ing kana, ngadhepi Basukarna lan luwih-luwih Palgunadi, dheweke pancen bisa nuduhake pintere lan prigele, nanging dudu jujure. Pancen, ujian ora mujudake tujuan. Ujian mung dadi srana lan cara kanggo tujuan sing luwih mulya. Jroning ujian, bisa wae bakal ditaker onjone kepinteran lan keprigelan. Nanging luwih saka iku, ora mung kandheg ing kepinteran lan keprigelan wae. Sebab yen mung kanggo mburu perkara loro mau, mesthine cara apa wae bisa ditempuh, dalan apa wae bakal diliwati.

Hakikate ujian pancen mujudake coba. Coba tumrap sing duji lan sing nguji, malah klebu sing ana ing omah. Mulane uga banjur melu prihatin, melu-melu ngengurangi.

Diuji kuwi ditodhi. Diuji kuwi dicoba, sepira kekuwatane, ditaker sepira kasantosane. Ya sentosa laire, ya sentosa batine. Lire prigel, pikere pinter, nanging jiwane uga tansah kesinungan kejujuran.(35)

—Sucipto Hadi Purnomo, dosen Basa lan Sastra Jawa FBS Universitas Negeri Semarang(Unnes)
http://suaramerdeka.com/v1/index.php/read/kejawen/2010/03/07/486/Metu-saka-Uru-Ara-Ngisep-Sepining-Hawa

Saturday, July 3, 2010

ILIR-ILIR

Kiriman saking : Mul Yanto - mul.yanto6@yahoo.com

Ilir-ilir, Ilir-ilir, tandure wus sumilir
Tak ijo royo-royo, tak sengguh temanten anyar
Cah angon, cah angon, penekna blimbing kuwi
Lunyu-lunyu penekna kanggo mbasuh dodot ira
Dodot ira, dodot ira kumitir bedah ing pingggir
Dondomana, jlumatana, kanggo seba mengko sore
Mumpung gedhe rembulane, mumpun jembar kalangane
Ya suraka, surak hiya

Ilir-ilir, Ilir-ilir, tandure wus sumilir

Dipun sanepaaken taneman pantun wonten ing sabin ingkang nembe gesang, Umat wonten ing Jawi sami angrasuk agami Islam saking para wali sak sampunipun Majapahit runtuh.Saenggo keyakinanipun dumateng agami Allah punika taksih dlamat-dlamat dereng kiyat ananging sampun siap nampi petunjuk saking para wali.Upami tiyang gesang ing alam donya nembe akil baliq

Tak ijo royo-royo, tak sengguh temanten anyar

Umat ingkang angrasuk agami Allah punika upami taneman nedeng-nedenge angrembaka subur, ketawis ijo royo-royo, amargi gembira ing manah angsal margi ingkang padhang margining kaleresan ingkang sak leres-leresipun taksih giat-giatipun nglampai ibadah. Upamiyo tiyang gesang dipun upamekaken temanten enggal .Amargi temanten enggal punika margining tiyang gesang lumebet ing alam bebrayan agung saestunipun, kedah anggadhahi tanggel jawab dumateng kulowarganipun piyambak-piyambak.Ugi taksih santosa raganipun,santosa pikiranipun.

Cah angon, cah angon, penekna blimbing kuwi

Ingkang dipun wastani bocah angon inggih punika para pemimpin umat, ulama, ustad dalah pemimpining nagari. Dene blimbing punika satunggaling buah ingkang persegi gangsal dipun sanepaaken gangsal rukun Islam ugi sholat gangsal wekdal. Wonten ngriki para pemimpin wau angsal prentah maringi conto ugi mbimbing dumateng umat supados nglampai ajaran Islam ingkang leres. Inggih punika nglampahi gangsal rukun islam lan sholat gangsal wekdal.

Lunyu-lunyu penekna kanggo mbasuh dodot ira

Dodot punika punika kain sinjang ingkang dipun damel kain kebesaranipun tiyang Jawi ingkang biasanipun namung dipun damel wonten upacara utawi wonten wekdal ingkang penting kemawon, wonten ing mriki dodot punika maksudipun badan kita . Blimbing punika saget dipun damel kagem ngumbah kain batik utawi sinjang supados awet.Maknanipun umat islam supados nglampahi rukun Islam dalah sholat gangsal wekdal ingkang ginanipun damel anyuceni raga, mila para pemimimpin agami tuwin nagari anggenipun mbimbing umat najanta awrat kedah tetep tlaten lan teguh. Sanajan awrat anggenipun nglampahi kedah tetep dipun lampahi .

Dodot ira, dodot ira kumitir bedah ing pingggir

Ibaratipun kain dodot ingkang sampun suwek-suwek badan kita menika kebak dosa amargi tingkah polah kita wonten ing alam ndonya, ugi amargi kita asring anglaleaken ajaran agami.

Dondomana, jlumatana, kanggo seba mengko sore

Dhumateng sedaya umat islam dipun prentahaken tlaten anggenipun nglampahi ugi nyampurnaaken anggenipun angrasuk agami Islam , tekun anggenipun ngibadah , nyampurnaaken imanipun ingkang tujuanipun kangge ngadhep wonten ngarsanipun Allah ing mangke

Mumpung gedhe rembulane, mumpun jembar kalangane

Mumpung margi kangge ndandani iman tuwin aklak punika taksih padhang terang, mumpung wekdal dalah kesempatan taksih kathah damel nyampurnaaken anggen kita nglampahi agami .

Ya suraka, surak hiya

Mangga dipun sambut prentah ingkang agung punika amargi wekdal ugi kesempatan taksih wiyar, prentah punika dipun lampahi kanthi suka renaning penggalih.

Saturday, March 20, 2010

Kamus Jawa ONLINE

Wakjaman
Alangalangkumitir

Kamusjowo

Tuesday, March 9, 2010

Kalendher Jawa

Kalendher Jawa kuwi dietung miturut saka peredharane mbulan, kaya kalendher Islam. Kalendher liya ana sing dhasare saka lakune srengenge. Miturut sajarah, sadurunge bangsa Hindhu teka ing Tanah Jawa, wong Jawa wis duwe kalendher dhewe kang diarani Pranata mangsa, kang dadi paugerane para among tani. Pranata mangsa iki adhedhasar peredharane rembulan (Komariah). Wiwitane pranata mangsa mung dumadi saka 10 mangsa, lan sawise tanggal 10 April yakuwi pungkasane mangsa kasapuluh banjur nunggu mangsa pisanan (Kasa utawa Kartka) yakuwi ing tanggal 22 Juni. Mangsa nunggu mau kesuwen saengga ditetepake mangsa ka sewelas (Destha utawa Padrawana)) lan karolas (Sadha utawa Asaji) saengga genep dadi rolas sasi.

.Kalendher Saka diwiwiti tanggal 15 Maret taun 78 Masehi. Taun Saka padha karo Taun Masehi yakuwi didhasarake saka peredharan srengenge (Syamsiah). Kalendher Saka uga merang sataun dadi 12 sasi padha karo kalendher Pranata mangsa lan kalendher Masehi. Wiwit dina Jemuwah Legi tanggal 1 Sura taun Alip 1555, trep karo tanggal 1 Muharam taun 1043 Hijriah utawa tanggal 8 Juli 1633, kalendher Pranata Mangsa diowahi dening Sultan Agung lan dijumbuhake karo kalendher Hijriah (Kalendher Islam).

Dina ing kalendher Jawa

Jeneng Dina

Cacahing dina ing kalendher Jawa (Saptawara) uga ana pitu kayadene ing kalendher Masehi lan Hijriah, mung pocapan lan cara panulisane wae kang rada beda, yakuwi Ngaat, Senen, Selasa, Rebo, Kemis, Jemuwah lan Setu. Jroning petungan Jawa, saben dina nduweni sipat utawa watek dhewe-dhewe. Dina Ngaat, wateke samudana, tegese seneng imba-imba, dina Senen wateke samuwa, tegese kudu apik kabeh pakaryan, dina Selasa wateke sujana, tegese sarwa ora percaya, dina Rebo wateke sembada, tegese sarwa kuwat lan manteb, dina Kemis wateke surasa, tegese seneng mikir jero, dina Jemuwah wateke suci, tegese resik tingkahlakune, dene dina Setu wateke kasumbung, tegese seneng pamer.

Arane dina ana ing kalendher Jawa lan padhanane ing basa Jawa kuna, basa Indonesia lan basa Arab kaya kasebut ing tabel ngisor iki:

Tabel dina Jawa, Indonesia lan Arab/Islam
Jeneng dina Jawa anyar	Jeneng dina Jawa kuna	Jeneng dina Indonesia	Jeneng dina Arab/Islam	Solah bulan marang bumi
Ngaat/Minggu	Adite	Minggu	Ahad	Meneng
Senen	Soma	Senin	Itsnayn	Maju
Selasa	Hanggara	Selasa	Tsalaatsa	Mundur
Rebo	Buda	Rabu	Arba'a	Mangiwa
Kemis	Respati	Kamis	Khamiis	Manengen
Jemuwah	Sukra	Jum'at	Jum'aat	Munggah
Setu	Tumpak	Sabtu	Sabt	Tumurun

Dina Mulya

Kabudayan Jawa ngurmati dina-dina kang dianggep mulya utawa wigati. Ing dina-dina iki sawetara masarakat Jawa isih mengeti kanthi manembah marang Gusti kang gawe urip. Dina mulya cacahe ana lima, yakuwi:

Siji Sura, minangka dina pisanan (taun anyar) ing kalendher Jawa. Sawetara masarakat ngayahi panyucen dhiri kanthi adus ing kali, sendhang, segara, utawa ing ngomah lan sawengi muput ora turu. Sawetara masarakat liyane nanggap lan nonton wayang kulit lan liyane ana uga kang ziarah menyang panggonan suci lan nglakoni tapabrata utawa medhitasi. Tanggal siji Sura uga wektu kang becik kanggo ngresiki pusaka, kaya keris, tumbak lsp.
Aboge, cekakan saka Alip (taun pisanan) - Rebo (Buda) - Wage (dina pungkasan ing pasaran). Ing dina Aboge iki dipercaya tumuruning "Wahyu Manuswa", ing ngendi manungsa wiwit duwe isin, beda karo kewan.
Daltugi, cekakan saka Dal (taun kalima: Dal) - Setu (tumpak) - Legi (dina pasaran kaloro). Ing dina Daltugi iki dipercaya tumuruning "Wahyu Suryaningrat" utawa "Wahyu Jalma", mengeti ananing wong lanang.
Hanggara Asih, yakuwi dina Selasa Kliwon, dipercaya tumuruning "Wahyu Cakraningrat" utawa "Wahyu Jatmika", kanggo nata donya.
Jemuwah Legi (Sukra Manis) utawa Dina Purnama, kang tegese pepak. Para wanita wiwit nglairake jabang bayi.

Pasaran

Saliyane dina, ing kalendher Jawa ana petungan pasaran (pancawara) kang cacahe ana lima yakuwi Pahing, Pon, Wage, Kliwon lan Legi. Miturut petungan Jawa, saben dina pasaran duwe watek dhewe-dhewe, yakuwi Pahing wateke melikan tegese seneng marang barang kang katon, Pon wateke pamer, tegese seneng mamerake kang didarbeni, Wage wateke kedher utawa kaku atine, Kliwon wateke micara yakuwi seneng nggubah basa, lan Legi wateke komat utawa sanggup nampa werna-werna kahanan. Kanggo cethane jeneng pasaran, makna lan parape kagambarake tabel ing ngisor iki:

Tabel pasaran
Pasaran	Makna	Patrap
Pahing	Pait	Madhep
Pon	Petak	Sare
Wage	Cemeng	Lenggah
Kliwon	Asih	Jumeneng
Legi	Manis	Mungkur

Jeneng Wulan

Cacahing wulan ana ing kalendher Jawa kuwi ana 12, nanging jeneng lan puterane ora padha karo kalendher Masehi, amarga diitung miturut peredharanne bulan. Yen dipadhakake karo kalendher Masehi, saben tahun ana geseh watara 11 dina.

Tabel wulan Jawa lan wulan Islam
Jeneng wulan Jawa	Jeneng wulan Islam	Jeneng Jawa kuna	Makna
Sura	Muharram	Warana	Rijal
Sapar	Safar	Wadana	Wiwit
Mulud	Rabiul awal	Wijanga	Kanda
Bakdamulud	Rabiul akhir	Wiyana	Ambuka
Jumadilawal	Jumadil awal	Widada	Wiwara
Jumadilakhir	Jumadil akhir	Widarpa	Rahsa
Rejeb	Rajab	Wilapa	Purwa
Ruwah	Sya'ban	Wahana	Dumadi
Pasa	Ramadhan	Wanana	Madya
Sawal	Syawal	Wurana	Wujud
Sela	Dzulkaidah	Wujana	Wusana
Besar	Dzulhijjah	Wujala	Suwung

Umur saben sasi (wulan) ing kalendher Jawa beda-beda, yakuwi ana kang umur 29 dina lan ana kang umur 30 dina . Klompok kasiji dumadi saka taun kapisan (Alip), katelu (Jimawal), kaenenm (Be) lan kapitu (Wawu), klompok kaloro dumadi saka taun kaloro (Ehe), kapapat (Je) lan kawolu (Jimakir), dene klompok katelu dumadi saka taun kalima (Dal). Kanggo luwih cethane pirsani tabel ing ngisor iki:

Tabel umur utawa cacahing dina ing Taun Jawa Kurup Arbangiyah (Kalendher Sultan Agung)
Jeneng wulan Jawa	Jeneng wulan Islam	Taun Jawa 1,3,6,7	Taun Jawa 2.4.8	Taun Jawa 5
Sura	Muharram	30	30	30
Sapar	Safar	29	29	30
Mulud	Rabiul awal	30	30	29
Bakdamulud	Rabiul akhir	29	29	29
Jumadilawal	Jumadil awal	30	30	29
Jumadilakhir	Jumadil akhir	29	29	29
Rejeb	Rajab	30	30	30
Ruwah	Sya'ban	29	29	29
Pasa	Ramadhan	30	30	30
Sawal	Syawal	29	29	29
Sela	Dzulkaidah	30	30	30
Besar	Dzulhijjah	29	30	30

Cathetan: Tabel iki isi cacahing dina ing Kurup Arbangiyah (ABOGE) sing diwiwiti dina Rebo Wage tanggal 1 Sura Taun Alip 1747 windu Kuntara, wuku Kulawu nganti dina Senen Paing tanggal 29 Besar Taun Jimakir 1866 windu Sancaya utawa tanggal 23 Maret 1936 Masehi. Kanggo cacahing dina saben sasi ing kurup liyane, pirsani Kurup

Jeneng Taun

Taun Jawa cacahe ana wolu lan ditata jroning siklus wolung taunan kang disebut windu. Siklus wolung taunan kang diarani windu iki ana patang golongan, yakuwi: windu Adi, windu Kuntara, windu Sengara lan windu Sancaya.

Ana sawetara ciri wigati jroning pranatan taun Jawa, yakuwi: Nguri-uri kabudayan asli Jawa kayadene pawukon kanggo tandha pranatan wektu (klairan lan sapanunggalane), sarta Primbon lan petungan Jawa liyane. Bisa nglestarekake kabudayan Hindhu kang sugih bab kasusastran lan seni lan atusan taun ngrenggani kabudayan Jawa, uga nyelaraske karo petungan Arab kayadene penanggalan Hijriyah kanggo nggampangake mengeti dina-dina riyaya lan ibadah Islam. Jeneng taun kang luwih spesifik yakuwi yen tanggal 1 Sura tiba ing dina Jemuwah, dijenengake taun Sukraminangkara (taun urang), wateke: sithik udan. Yen tiba dina Setu, dijenengake taun Tumpak-maenda (taun wedhus), wateke: sithik udan. Yen tanggal 1 Sura tiba dina Ngaat, dijenengake taun Ditekalaba (taun klabang), wateke: sithik udan. Yen tiba dina Senen, dijenengake taun Somawertija (taun cacing), wateke: sithik udan. Yen tiba dina Selasa, dijenengake taun Anggarawrestija (taun kodok), wateke: akeh udan. Yen tiba dina Rebo, dijenengake taunBuda-wiseba (taun kebo), wateke: akeh udan. Yen tiba dina Kemis, dijenengake taun Respati-mituna(taun mimi), wateke: akeh udan.

Jeneng lan umure taun Jawa kaya kang kasebut ing ngisor iki:

Alip (Purwana), umure 354 dina
Ehe (Karyana), umure 355 dina (lawas), 354 dina (anyar)
Jimawal (Anama), umure 354 dina
Je (Lalana), umure 354 dina (lawas), 355 dina (anyar)
Dal (Ngawanga), umure 355 dina
Be (Pawaka), umure 354 dina
Wawu (Wasana), umure 354 dina
Jimakir (Swasana), umure 355 dina

Kurup

Kurup kuwi wektu sing lawase 120 taun. Saben satus rongpuluh taun genti kurup. Jeneng kurup antara liya:

Kurup Jamingiyah, yaiku kurup sing diwiwiti ing taun Alip sing tanggal 1 Sura pas dina Jemuwah.
Kurup Kamsiyah, yaiku kurup sing diwiwiti ing taun Alip sing tanggal 1 Sura pas dina Kemis.
Kurup Arbangiyah utawa dikenali kanthi jeneng kurup ABOGE (Alip Rebo Wage). Kurup iki diwiwiti dina Rebo Wage tanggal 1 Sura Taun Aip 1747 windu Kuntara , wuku Kulawu lan rampung ing dina Senen Paing tanggal 29 Besar Taun Jimakir 1866 windu Sancaya, utawa tanggal 23 Maret 1936 Masehi.
Kurup Salasiyah Pon utawa dikenal kanthi jeneng kurup Asapon (Alip Selasa Pon) sing diwiwiti tanggal 1 Sura dina Selasa Pon taun Alip 1867 , Wuku Langkir, Windu Adi utawa tanggal 24 Maret 1936 nganti dina Ahad Legi tanggal 29 Besar taun 1986 Jimakir, Wuku Kulawu, Windu Sangara utawa tanggal 25 Agustus 2052 Masehi.
Kurup Isneniyah sing diwiwiti dina Senen Pahing tanggal 1 Sura taun Alip 1987 wuku Kulawu utawa tanggal 26 Agustus 2052 Masehi, nganti dina Setu Kliwon tanggal 29 Besar taun Jimakir 2106 wuku Kuningan utawa tanggal 28 Januari 2169 Masehi.
Kurup Akadiyah, yaiku kurup sing diwiwiti ing taun Alip sing tanggal 1 Sura pas dina Ngaat.
Kurup Sabtiyah, yaiku kurup sing diwiwiti ing taun Alip sing tanggal 1 Sura pas dina Setu.

Referensi

Upacara Pengantin Jawa, Dr. Purwadi, M.Hum. lan Dra. Enis Niken H., M.Hum, Penerbit Panji Pustaka Yogyakarta, 2007. ISBN 979-25-2725-9.
Joglosemar:Javanese Calendar and its Significance to Mystical Life
Ritual pengetan Siji Sura ing sawetara panggonan
Blog Semaransanta
Umur anyar sawise dijumbuhake karo penanggalan Hijriah
Penanggalan Jawa 120 Tahun Kurup Asapon dening H. Danudji, Dahara Prize, Edisi Pertama 2006, ISBN 979-501-454-4
Sirus Ki Demang: Penanggalan Jawa

http://jv.wikipedia.org/wiki/Kalendher_Jawa