wong jowo

Yen sira kasinungan ngelmu kang marakake akeh wong seneng, aja sira malah rumangsa pinter, jalaran menawa Gusti mundhut bali ngelmu kang marakake sira kaloka iku, sira uga banjur kaya wong sejene, malah bisa aji godhong jati aking.(Bila anda mendapat anugrah ilmu yang membuat banyak orang senang, janganlah kamu merasa pintar, sebab apabila Tuhan mengambil lagi ilmu yang menyebabkan anda terkenal itu, anda akan menjadi orang biasa lagi, malah lebih bermanfaat daun yang kering)

Showing posts with label Pekalongan. Show all posts

Sunday, January 2, 2011

SINTREN : Kisah Sulasih Lan Sulandana

Katresnan tembung kang nandhakake rasa senenge marang liyan. Saka katresnan bisa gawe warna-warnane cerita. Saka critane kang nyenegake lan ana ga kang nrenyakake. Katresnan teka tanpa didga, ora ana kang bisa ngilangi rasa iki mau. Amerga kabeh ing dunya dadi saka tresna. Ora ana kang teka tanpa katresnan.

Sultan Agung narendra ing Mataram. Ratu kang tansah adil, mila negarane tansa tentrem,makmur,gema ripah loh jinawi. Kaya mangkana nalika nagari Mataram kang lagi diadegi dene Sultan Agung. Kajaba saka pemimpinane uga saka para senopati kang tansa setya lan mumpuni. Salah sijine Ki Bahurekso.

Ki Bahurekso, senopati kang anthuk lungguhan ana ing sadhawane pantai utara, awit saka kendal dumugi Pemalang. Senopati kang mumpuni, sakti, mandra guna. Saka rasa kasetyane, kabuktekake kanthi ngusir para landha utwa VOC kang njajah ing tanah jawa. Kajaba kuwi uga dheweke wong kang wani mbabad alas. Alas kang amba sakdawane dheweke liwat.

Alas kang amba mau, kajaba ake kewan kang mbebayani uga saka panunggune kang wujud saka makhuk liya. Pramila alas kang arep dibabat kuwi uga wingit kang wis misuwur ana ing kono. Wit-witan kang gede akeh tinemu ana ing alas kono. Nanging saka kasektene Ki Bahureksa bisa kasil mbabat alas amba mau. Kajaba mangkono uga saka para dhemit kang dadi ratune bangsane uga bisa katumpes dene Ki Bahureksa.

Ana sakwijining dina, Joko Bahu kang lagi nerusake lampahane katemu karo salah sijining kenya ayu kang lagi nglakoni tapa. Kenya mau ayu rupane. Saka panyawange dheweke dudu manungsa kang kaya adate. Amerga apa kang lagi katumindakake mertandani menawa kenya kuwi lagi nglakoni sala sijining lakune pandhita. Lan saka katemune kuwi, Joko Bahu bisa kapincut dene kenya kuwi.

Ki Bahureksa kang misuwur tekan Pemalang asmane. Saka misuwure akeh wanita kang kapincut marang Ki Bahurekso. Dene saka akehe wanita kang teka, ki Bahurekso milih Rr. Rantamsari kang bakal ngisi dinane. Kacarita Rr.Rantamsari putri kang ayu rupane. Dene sejatine kenya ayu kuwi ya wanita kang lagi dadi pandhita. Kang katemu ana ing dalan nalika diutus Sultan Agung menyang Batavia. Ananging kajaba kautus ngusir Walanda, uga nggoleki wanita ayu kang tapa ana ing njerone wana kono. Ora liya kenya kang ditresnani.

Joko Bahu kang wis kaobong geni asmara, ora bisa nglakokake tugase. Amarga saka kenya mau uga ora na rasa tresna marang Sultan Agung. Ananging jebul kenya ayu tanpa cacat iku tresna marang Joko Bahu.

Saka katresnane bisa nyipta R. Sulandono. Satrya bagus, anak mas joko bahu kuwi nalika ngancik dewasa,seneng anggone lelungan, Nurut desa, mlebu wana. Waktu ning alas R.Sulandono tarung karo buto, banjur dimenangake R.Sulandono. Ananging tangane R.Sulandono cidra amerga kena sabetan kukune buta mau. Sakwijining dina,ing desa Kalisalah R.sulandono tinemu marang kenya ayu.Wanita kang kuning kulite,bangkekane mawon kemit lan dawa rambute kaya bidadari rupane. Tukul rasa tresna telenging ati R.Sulandono. Ya, pancen kenya kang ayu jaka endhi kang ora kesengsem.

Sakwise tinepengan, jebul pada rasa kang tinemu saka kang mau. Kenya ayu kang asma Dewi Sulasih jebul kasmaran marang R.Sulandono. Nom-noman loro pada nandhang wuyung lan saka niyate, wong bakal urip bebarengan umekane kaki nini.

Pramila, Dewi Sulasih di boyong menyang kadipaten. Ditemokake lan arep njaluk pangestu marang Romo biyung. Apa kasunyatane? kang rama Ki Bahurekso ora bisa nampa Dewi Sulasih, remuk atine wong loro. Nanging bekti marang wong tuwa kudu katindhakaken. R. Sulandono sido pisah karo Dewi Sulasih, lara rasaning ati.

Nanging, saka babu seje. Kang ibu paring pangestu marang putrane R.Sulandono kautus tapa sulih. Kajaba saka iku uga diparingi Kacu kang bakal dadi lantaran kanggo bisa tinemu marang Dewi Sulasih. Dene Dewi Sulasih diutus dadi penari saben wayah resik-resik desa. Lan saka lantaran iku bocah loro bisa tinemu.

Nalika tanggal limalas ngancik sasi purnama acara resik desa dianakake.Lan saka kana Dewi Sulasih nari kang bakal kalebon dene wadag alus dene kacune R sulandono diuncalake minangka obat kanggone.

Saka carita Sulandono kang lagi kautus dene ibu tapa, nalika ngancik tanggal limalas deweke kapanggil dene sang ibu. Amarga sang ibu kajaba ayu parase, uga ndhuweni kasekten kang mumpuni. Saka kasektene, bisa ngundang rohe sapa kang dikarepake. Lan badan kasar kang ditinggal kanggo sakwetara wektu di isi karo bangsane lelembut.

Nalika titi wancine, Sulandono kang lagi tapa katimbalan ana sakjroning tapa. Rohe kang teka mau bakal ditemokake marang rohe Sulasih. Dene Sulasih kang diutus nari katimbalan uga rohe. Dene wadage utawa badan kasare kalebonan dene bangsane lelembut. Dadi sejatine kang nari ana badane Sulasih yaiku dudu Sulasih. Amerga Sualasih katemu karo Sulandono lan kang pada ketrajang asmara. Leloron pada kasmaran ananging ora ana ing alaming manungsa. Kadaden kaya mangkono kalakon nganti pirang-pirang taun.

Lelakon mau uga ana syarate kang ora enthuk katinggalake. Syarate yaiku Sulandono kang kaparingan kacu dene Sang Babu kudu kagawa. Amaerga kacu kuwi kanggo lantaran bisa bali maneh ana ing alam manungsa. Dadi saben tanggal limalas kacu kuwi ora tau lat ana ing tangane Sulandono nalika arep ketemu marang Sulasih.

Sakwijining dina, ana salah sijining bangsa jin kang ngganggu gawe dene Sulandono. Amarga saka tapane nggawe ribete bangsane jin kang mapan ana kono. Mila saka bangsa jin kang ana papan kono ngutus sapa kang bisa gawe mandege tapane Sulandono bakal dadi rajane bangsa jin. Kala Regi. Jin kang uga mumpuni.

Saben dina Dheweke ngematake Sulandono kang lagi tapa. Lelaku apa kang katindakake dene Sulandono, ngematake apa kang dadi wadine ngelmune Sulandono. Suwe anggone ngematake, lan jebul kasil. Kala Regi ngerti menawa Sulandono dhuwe gaman awujud kacu. Kacu kang bisa gawe metune roh lan narik jin kanggo nunggoni badane. Kala Regi kang wis mangerti menawa kacu kuwi kang dadi wadine mula golek cara kanggo gawe Sulandono lali nggawa kacu nalika arep katemu karo Sulasih.

Tanggal Limalas padhang bulan, kaya adate Sulandono bakal ketemu karo Sulasih. Ananging ana sakjroning tapane Sulandono kaganggu dene Kala Regi kang kepengin nguculake kacu ana ing lengene. Kala Regi malih rupa dadi kupu. Kupu mau menclok ana ing sirahe Sulandono. Lan kupu kuwi matur menawa kepengen urip bebarengan lan langgeng karo Sulasih kudu nguculake kacu saka lengene. Sulandono kang pancen tresna marang Sulasih keprungu swara kuwi banjur goyah tapane. Dheweke wis kepengen bisa kumpul bareng tanpa ana kang misahake.

“He, Nger.... Sulandono.... katresnan kuwi suci, ora bisa kapisahake dene apa kang ana ing dunya. Mula menawa kepengen langgeng anggonmu katresnanmu lan ora ana kang nglarang mula uculana kacu kang gawe watesing wektu. Amerga Kacu kuwi kang misahake kowe leloron”, kandhane Kala Regi marang Sulandono kanggo nggoyahake tapane.

Sulandono kang pancen kepati anggone tresna mula alon-alon kacu kauculaken. Bungah atine Kala Regi weruh apa kang katindhakake Sulandono. Dene Sulandono nerusake anggone tapa amerga ya wis wayahe katemu karo Sulasih, kang kebak rasa kangen.

Wayahe wis teka. Wong loro ketemu kaya adate saben padhang wulan. Wong loro andum katresnan kebak rasa kangen. Dene papane dudu ana ing alaming manungsa. Jasad kang katinggalake mung gumletak ana ing lemah. Tanpa daya lan tanpa tenaga kang ana. Amerga roh kang ngisi badan kasar ana ing njaba lan ora bisa bali. Amerga Sulandono wis mblenjani janji tanpa ngganggo kacu nalika katemu marang Sulasih. Kasmaran ora bakal ilang rasa kuwi. Lan ora bakal mikir ana ing ngendi papan dununge. Kang ana mung rasa Kangen. Wong loro ora bisa bali maneh ana ing alam manungsa, padha langgeng ana ing alam kono.

Saka crita kuwi mula kang nari Sintren bakal kalebonan Ruhe Sulasih. Dene menawa kepengen bali mula kudu dibalang kabu.

Sulasih Sulandono

Biyen putih

Rak ngundang dewa

Dewane saking sukma

Widadari temuruna

Sintren iku salah sijine kesenian tradisional sing ana neng masyarakat sekitar pantura. Cerita Sulasih lan Sulandana kuwi sing ndasari anane sintren. Sintren kuwi tarian sing berbau mistis utawa magis. Kaya biasane, sintren dimainke karo wanita sing isih suci, direwangi karo pawange lan diiringi gendhing sarta penari pendamping lan bador (lawak). Penari bakal kalebon roh widodari sahingga penari bakal nari kanthi kahanan kesurupan.

Pementasan sinten diwiwiti karo prawan sing nari, klambine saanane, biasane klambi putih karo dikancani dayang loro. Banjur nyanyi-nyanyian ditembangke. Sawise kuwi, dalang naleni awake sintren nganggo tali karo maca mantra khusus. Banjur sintren kuwi semaput lan isih ditaleni. Sintren dileboke ing jero kurungan ayam sing ditutupi nganggo sinjang kanthi iringan mantra sang dalang lan tembang-tembang.

Banjur kurungan dibukak. Anehe, penari sintren kang mau ditaleni kuwi wis nganggo klambi penari sintren lengkap uga nganggo kacamata ireng. Kanthi semaput sintren terus nari, malah sintren bisa nari neng dhuwur kurungan ayam sing digawe saka pring. Sasuwene nari kuwi, sing nonton diolehke nari bareng karo sintren lan menehi duit saweran. Tarian iki rampung yen dalang nggawe gadis kuwi ora sadar sarta nglebokake maneh neng jero kurungan. Nalika dibukak, sing nari wis malih maneh nganggo klambi kaya maune lan awake isih ditaleni kaya wiwitane dileboke ing jero kurungan kae.

Crita sintren iki wis tau digawe novel. Ana penari sing arane Saraswati. Saraswati kuwi bocah prawan sing umure isih 12 taun, dheweke bocah lugu nanging pinter sekolahe lan nduweni tekad kuwat kanggo nglanjutake sekolah ing SMP. Ibune buruh nelayan, yen bapake tukang becak. Angele urip nggawe ibune sing nyinyir nduweni tekad kuwat njodohake Saraswati karo Kirman, anake juragan Wargo, majikane supaya bisa ngangkat uripe dadi luwih apik. Awite Saraswati nolak amarga dheweke isih pengen sekolah. Nanging amarga ibune meksa, Saraswati kepeksa gelem yen arep dijodohke karo Kirman.

Nanging sadurunge acara paningsetan, dumadakan juragan Wargo mbatalke niat njodohake anake. Saraswati krasa lega amarga yen ngono kuwi dheweke isih bisa nerusake sekolah.

Durung wae Saraswati lega, dumadakan Larasati wong sing isih golek penari sintren weruh yen Saraswati kayane bisa dadi penari sintren. Banjur Larasati wadul karo ibune Saraswati. Tanpa kandha dhisik karo bojo lan anake, ibune Saraswati gelem setuju lan langsung nrima duit panjer kanggo tandha dadi sarta nyerahake Saraswati dadi sintren. Saraswati lan bapake ora bisa nolak kekarepan ibune, apa maneh Saraswati diiming-imingi yen mbesuk bakal oleh duit akeh sing bisa kanggo nerusake sekolahe neng SMP.

Mula sawise nglakoni proses seleksi sing dilakokake karo Mbah Mo dalang sintren, Saraswati dinyatake lulus dadi penari sintren amarga saka akehe wong sing diuji, cuma Saraswati sing lulus saka ujian lan ora semaput utawa kesurupan nalika dilebokake neng jero kurungan ayam sing wis diwenehi mantra karo Mbah Mo.

Sawise Saraswati dadi sintren, dheweke sing maune lugu banjur dadi wong sing nduweni kharisma penari. Dheweke saiki wis ora katon bocah cilik maneh. Saraswati sing maune lugu lan sungkanan, saiki wis wani nglawan kanca-kancane sing ngeweng. Saraswati iya katon luwih dewasa, sakliyane kuwi aura sing ana neng awake mancarake keelokan lan kemolekane penari sintren sing nggawe wong lanang padha kesengsem lan pengen ngawini Saraswati.

Saraswati saiki dadi penari sintren sing kondhang, mula duite saiki akeh. Kekarepan nglanjutake sekolah neng SMP kelakon. Akeh wong lanang sing pengen padha nglamar. Nanging suksese kuwi kudu dibayar nganggo kedadean aneh sing ora ngenakake. Amarga Saraswati ayu banget, akeh wong lanang sing pengen dadi bojone, wong lanang sing isih bujang uga sing wis duwe bojo pengen padha nglamar Saraswati, kedadean iki sing gawe Saraswati dadi ora kepenak ing kampunge.

Saraswati akhire nrima pinangan saka wong lanang, nanging durung wae bojone ndemek, dumadakan bojone kuwi mati. Saraswati akhire dadi randha, nanging amarga isih akeh wong sing isih pengen ngawini Saraswati, dheweke akhire kawin maneh. Nanging kaya bojone sing pertama, bojone sing anyar uga mati sadurunge ndemek Saraswati. Kedadean iki terus wae ana. Tekan Saraswati kawin ping papat, nanging kabeh bojone padha mati ora wajar sadurunge ndemek Saraswati, dadi saiki Saraswati isih prawan.

Saraswati pancen penari sing sukses lan bisa nyenengake wong sing nonton. Nanging ana regane sing kudu dibayar, dheweke dianggep nggawa sial neng kampunge amarga angger ana wong lanang sing kawin karo Saraswati, wong lanang kuwi mesthi mati. Jare ana ing njero awake Saraswati ana roh gaib kang nglarang Saraswati krama amarga kuwatir yen Saraswati bakal mandheg dadi penari sintren.

Monday, December 6, 2010

MLANGI

Zaman dhisik ing dhesa Pejambon, akeh banget padunung sing asale saka negeri Cina. Rata-rata padunung asli saka Pejambonne dhewe malah padha nyambut gawe dadi kacunge wong-wong Cina kanggo nguripi kaluwargane.

Sanajan wong Cina kuwi sugih-sugih, nanging yen soal bandha pelite ora umum. Kacung-kacunge wae mung dikei upah sing cukup kanggo mangan tok. Kahanan kaya ngene dadiake padunung-padunung asli Pejambon uripe ora mulya lan sarwa kurang. Nanging Padunung asli saka Pejambon kuwi uripe guyup, rukun lan seneng tulung-tinulung, bedha karo wong-wong Cina sing senenge urip dhewe-dhewe ora mikirake kahanane wong liya.

Dhesa Pejambon zaman semana kondhang banget, amarga akeh dipanggoni karo wong Cina sing sugih-sugih. Marga kuwi, ning Pejambon kerep banget ditekani karo wong ngemis sing asale saka ngendhi wae.

Ing salah sawijining dina, ana wong ngemis teka ning Pejambon, nanging wong ngemis sing siji iki beda karo wong ngemis liyane. Wong kuwi tuwa, kuru, rambute dhawa putih, dhuweni jenggot lan gawa teken. Panganggone sarwa putih lan suwek-suwek.

Tekane wong ngemis kuwi ora disenengi deneng padunung Pejambon, apa maneh karo wong-wong Cina. Ora diwenehi dhuwit utawa panganan, nanging pengemis kuwi malah dielek-elek dening padununge Pejambon. Sanajan enthok kelakuan kaya ngono, wong ngemis kuwi tetep mlaku ngubengi omah-omah ing Pejambon kanggo golek dhuwit, nanging upayane kuwi ora ana kasile babar blas. Wes setengah dhina wong ngemis kuwi ngubengi dhesa, nanging ora ana siji-sijiya wong sing ngekei sedekah.

Ana ing tengah dalan, wong ngemis ketemu karo salah sijining padunung asli saka dhesa Pejambon sing jenenge Jafar. Jafar kuwi wong sing ora dhuwe apa-apa, nanging amal ibadahe kuat banget lan seneng nulung wong liya. Sanajan uripe Jafar sarwa kurang, nanging weruh wong ngemis kuwi, Jafar Jafar banjur ngrogoh sak kanggo jupuk dhuwit. Banjur dhuwit ewon lembaran kuwi diwenehake marang wong ngemis.

Sakwise dhuwite diwenehake, banjur Jafar lunga. Iseh telung jangkah, wong ngemis mau ngundang jenenge dheweke. Jafar kaget banget amarga wong ngemis kuwi ngerti jenenge dheweke. Jafar takon asal-usule pengemis kuwi, nanging pitakone kuwi ora diwangsuli, pengemis kuwi malahan menehi pituduh marang Jafar. Pituduh kuwi isine yaiku yen telung dhina maneh ing dhesa Pejambon iki bakalan arep ana udan gedhe banget sing bisa ngakibatke banjir bandhang. Jafar uga diwenehi saran, yen mengko pas ana banjir dheweke dikon numpak lesung mlaku ing arah kidhul kanggo nyelametake awake. Ora mung kuwi, Jafar uga diwenehi ali-ali dening wong ngemis mau, Gunane ali-ali kuwi yaiku kanggo ngadhepi bebayan sing bakal diadhepi sesok yen pas kadadean banjir. Nanging pesene wong ngemis mau yaiku ali-ali kuwi yen arep ning kakus dikon nyopot. Durung nganthi Jafar nyauri, wong ngemis kuwi teka-teka ilang mboh neng endhi.

Ngerti dhesane arep kena musibah, jafar ngumumake marang marang wong kampung ngengingi bab banjir mau. Nanging ora ana wong siji-siji ya sing percaya karo omongane Jafar. Apa maneh Pejambon kuwi panggonane ing gunung, dadi ora mlebu akal yen Pejambon bakal kena banjir.

Rong dhina sabanjure teka. Kadadean banjir kuwi uga teka. Awit isuk udhan gedhe banget dibarengi karo suwara geledhek kang nyamber-nyamber. Akeh omah-omh lan wit-witan padha ambruk kena angin sing gedhe tenan. Wong-wong sing padha ora percaya karo omongane Jafar padha bingung golek pitulung, nanging merga banjire dhuwur tenan, wong-wong mau padha ora bisa nyelametake awake. Siji-sijine wong sing slamet yaiku Jafar. Ana ing tengah-tengahing banjir, Jafar numpaki lesung mlaku ing arah kidhul. Nanging lesunge teka-teka ditabrak karo baya putih. Krasa nyawane keancem, Jafar banjur gelut karo baya putih kuwi. Pas baya kuwi gentian arep nyerang, Jafar kelingan karo omongane wong ngemis dhisik ngengingi ali-ali. Ora kesuwen banjur ali-aline ditokake lan diadhepake marang baya kuwi. Saka ali-ali kuwi ngetokake cahya. Baya mau banjur ilang. Gandheng lesunge wes dirusak marang baya, Jafar banjur nglangi sakuate tenagane tumuju daratan sing ora patia adoh. Akhire Jafar tekan daratan kanthi selamet.

Ning daratan kono, jebul ora ana padununge. Suwe netep ning kono dhewean, akhire Jafar nikah karo wong jaba daerah. Nanging sanajan wes duwe anak barang Jafar lan kaluwargane tetep netep ning kampung kono. Gandheng kampung kuwi urong ana jenenge, mangka karo Jafar kampung kuwi dijenengake kampung “Mlangi”. Dijenegake Mlangi karo Jafar marga dhisik tumujune Jafar tekan kono kanthi cara nglangi kanggo nyelametake awake. Saiki Mlangi wes dadi kampung sing wes kebak padununge. Malahan saiki ing Mlangi ana kuburan sing jenenge kuburan larangan sing ora enthok dikunjungi karo wong-wong. Konon jarene kuburan kuwi yaiku kuburane Jafar.

Thursday, November 18, 2010

MAKAM NOLOYUDO

DESA LEMBUR PEKALONGAN

Sekitar abad 19 ing Kabupaten Purbalingga ana wong sakti, jenenge Demang Lawet. Tekan saiki makame isih terkenal, diarani makan Wadas Lawet. Demang Lawet nduwe putra sulung kang diarani Noloyudo. Nalikane isih enom dheweke seneng ngumbara. Kesenengane kuwi wis mendarah daging, dadi jarang ana isn kademangan.

Ora suwe kesehatan Ki Demang Lawet saya tambah parah, mangka dheweke kepengen Noloyudo nggantekake dadi demang, soale Nalayudo kuwi putra sulunge lan wis dewasa kanggo nerusake jabatane. Mangka Demang Lawet mrintah putrane sing bungsu kanggo nggoleki Noloyudo.

Wis pirang-pirang wulan digoleki, nanging ora ketemu. Wis telung taun lawase Noloyudo ninggalake kademangan lawet. Kanggo ngurangi beban pikirane, dheweke nunjuk adik Noloyudo kanggo ngganti kedhudhukane.

Ing sawijining dina, Nalayuda sing wis pirang-pirang taun ngumbara, nduweni pikiran kepingin bali. Dheweke kelingan ramane kang wis sepuh. Noloyudo mutusake kanggo bali menyang Kademangan. Sawise tekan Kademangan, dheweke kuciwa krana jabatan demang wis diganti dening adhike. Dheweke ora rela, nanging kepriye maneh sega wis dadi bubur. Dheweka ya sadhar yen kedadean mau krana kelalaiane.

Kedadean mau ndadakake Noloyudo ora betah ana ing Kademanan lawet. Lajeng dheweke lunga ngumbara maneh tanpa arah lan tujuan. Sawise telung wulan olehe ngumbara, Nuloyodo tekan ing desa Lambur, Kecamatan Kandang Serang – Pekalongan. Wis pirang-pirang taun dheweke ngumbara, dheweke bosen lan kepingin netep karo masyarakat. Lajeng dheweke ngluru pedukuhan utawa desa kanggo tempat tinggal. Krana dheweke ana ing tengah alas, mangka angel kanggo nemokake desa sing cedhak. Sinambi ngalamun, dheweke krungu kokok yaam saka arah kulon. Dheweke ngira-ngira yen ora adoh saka panggonane ana desa. Mangka sawise dheweke mlaku, ora suwe dheweke tekan ing sawijining desa yaiku desa si Elo, neng kono dheweke istirahat. Ing dukuh si Elo ana keluwargo Kaki Kolem lan Nini Kolem kalian putrane lanang lan wadon. Noloyudo numpang ing keluwarga Kaki Kolem, suwe-suwe dheweke nduweni katresnan kalian putrane sing wedok, mangka kalorone dinikahake.

Ing sawijining dina Kaki Kolem entok surat saka pemerintah Belanda sing isine surat perintah kanggo maju perang. Ing wektu semono nembe panas-panase perang Diponegoro, Kaki Kolem ngerti yen prajurit Pangeran Diponegoro tekenal wanine lan sekti. Saliyane mau prajurit Pangeran Diponegoro nduwe rasa kebangsaan kang gedhe. Ki Kolem oran wani nolak printahe Belanda. Ki kolem lajeng ngutus Noloyudo kanggo nglaksanakaken printah Belanda. Tanpa pikir, Noloyudo nyanggupi printah Ki Kolem, lajeng dheweke mangkat menyang medan perang. Belanda mau bungah atine nampa Noloyudo sing pikike ngyakinake. Noloyudo dikongkon ngeterake surat kalian Pangeran Diponegoro. Dheweke sadar yen kerjaan mau rupane duduk kerjaan sing gampang. Kaliyan ilmu kemayan, Noloyudo bisa nembus pertahanan Pangeran Diponegoro. Lajeng surat diselehake ing meja. Ora let suwe dadi perang ing Margolayu, Noloyudo melu perang nglawan Prajurit Diponegoro. Wis telung taun Noloyudo melu Belanda, dheweke sadar yen dheweke wis ngiyanati bangsane. Lajeng dheweke metu saka Belanda lan balik nyerang. Kaliyan leluangane, Noloyudo digoleki prajurit Belanda. Nanging pasukan Belanda mau bisa dikalahake.

Dheweke lajeng bali menyang Lambur, mlaku, munggah gunung lan turun gunung, akhire tekan ing dukuh Kaliguci, Tajur wilayah Kandangserang. Ing pingir kali dheweke istirahat sedelo. Sawise ilang rasa kesele, Noloyudo nglanjutake perjalanane menyang desa Lambur. Ing tengah dalan, sawise tekan kali Waringin (Lambur) dheweke mandheg krana krungu swara gamelan. Rupane ing dewa Lambur ana sing duwe hajad. Mangka dheweke takon kalian wong wedok sing lagi nyuci piring ing kali.

Noloyudo : “Apa ing Lambur ana wong sing duwe hajad, sebab saka kadoan ana suara gamelan rame sanget, spa sebenere sing duwe hajad?”

Wong wedok mau mangsuli yen ing desa Lambur ana tontonan ledek, dene sing duwe hajad kuwi Ki Kolem. Dheweke nikahake putrine sing wis ditinggal nganti telung taun suwene. Sawise entok wangsulan saka song wedok mau, dheweke ngaturake matur nuwun, dheweke lajeng ninggalake panggona mau. Wong wedok mau ora ngerti yen dheweke kuwi Noloyudo.

Ora let suwe dheweke tekan omah. Weruh suasana kang rame lan meriah, mangka dheweke oran langsung mlebu omah. Dheweke namung njaluk tulung karo wong kanggo nimbali Ki Kolem. Ketemu kalian Noloyudo, dheweke ngrangkul Noloyudo sakencenge lan nyuwun ngapura. Weruh Ki Kolem ngejak mantune, khajatan dadi bubar, kabeh dadi kacau, temanten kakung uga melu mlayu sipat kuping.

Sawise suasana adem, kabeh keluwarga kumpul, Ki Kolem nyadari kesalahane lan nyuwun ngapura. Noloyudo bisa nrima kedadean mau. Akhire noloyudo kalian keluwarga urip rukun lan bahagia ing desa Lambur nganti akhir hayate. Makam Noloyudo ing desa Lambur nganti saiki dadi panggonan kramat sing dipercaya masyarakat. Makan mau sering kanggo prantara muja kayata njaluk rizki, berobat lan liya-liyane. Ing makan mau ana kuali sing digawe saka watu. Yen njaluk obat kanggo tamba penyakit, biasane dijukokake banyu saka kuali mau. Kepercayaan masyarakat yen kuali mau ana banyune, pertanda penyakit may bakal mari. Nanging yen ora ana, mangka ora mari. Kuali mau ora ana banyune senadyan musim udan. Yen kanggo njaluk apa wae, biasane sawise udan. Yen kanggo njaluk apa wae, biasane sawise dedonga, wong sing njaluk ngangkat kuali mau, yen kuali mau bisa diangkat mangka panjaluke bakal dikabulake.

MITOS BAHUREKSO ( ASAL - USUL KABUPATEN PEKALONGAN )”

Raden Bahu kedah dipungembleng kalian ajaran-ajaran ingkang bener lan kedah dipunbimbing kangge eling lan nyedakake piyambakipun dhateng Sang Gusti Allah saking ramanipun, ingkang nggadahi maksud menawi sampun gedhe R. Bahu dados putra ingkang nggadahi watak ingkang luhur lan hormat kalian keluarganipun. Ki Ageng Cempaluk ngengken R. Bahu kangge ngabdi dhateng Mataram, lajeng ngendhika Ki Ageng Cempaluk maring R. Bahu.

Ki Ageng : “ He anaku, kowe iki wis gedhe, dados ngabdiya kowe dhateng Mataram, krana menawa urip amung ajeg ing desa, mangka mangka bakal ajeg ngelmumu tanpa enthuk ngelmu kang ingkang linuwih.

Nanging Rama ugi pesen, menawa R. Bahu sampun kasil aja sombong, kedah nyedakake piyambakipun maring Allah supados kedah kaparingan dalan ingkang bener.

R. Bahu : “ Pandonganipun Rama kedah kula suwun, lan mugi - mugi kula saged dipuntampi wonten ing Mataram.

R. Bahu nyuwun pamit kangge pangkat dhateng Mataram. Ing Mataram wekdal menika taksih wonten pasewakan. Patih lan para menteri sedaya ngadhep dhateng Sultan Agung kangge bahas pendamelan bendungan Kali Sombong ingkang boten rampung - rampung, ananging sampun gunakaken biaya ingkang kathah lan korbanipun ugi sampun kathah. Lajeng R. Bahu dumugi wonten bendungan kangge ngadhep Sultan Agung; beliau ngendhika: “ kula R. Bahu putra saking Ki Ageng Cempaluk kepingin ngabdi ing Mataram “. Krana Ki Agung Cempaluk menika rencangipun, dados Sultan Agung purun nampi R. Bahu nanging kedah ngangge syarat bilih R. Bahu kedah saged ndamel bendungan Kali Sombong wau. Raden Bahu purun nampi syarat menika. Saking Sang Raja R. Bahu kalian sedaya prajurit sak cukupe, lajeng pangkatlah R. Bahu ing Kali Sombong.

Sasampunipun ngantos Kali Sombong, ing ngriku kedadosan banjir bandhang kamangka boten jawoh. Lajeng R. Bahu nglakokake tapa, lan nyuwun pitulung dhateng Gusti Allah. Boten dangu lajeng piyambakipun dipungodha dening Raja Ula ingkang ageng sanget lan badhe nyerang R. Bahu. Raden Bahu langsung minggir. Lajeng dados perang ingkang hebat wau antaranipun Raja Ula kalian Raden Bahu. Kekalihipun sami sakti. Peperangan langkung dangu nanging Raja Ula saged dipuntaklukaken. Raja Ula kalah lan nyuwun dipunampuni lan boten dipunmateni, lajeng R. Bahu ngendhika:

Raden Bahu: “ He Raja Ula, kowe tak ampuni lan ora tak pateni, nanging kowe kedah ngrewangi aku gawe bendhungan Kali Sombong iki “.

Raja Ula: “ Duh gusti ingkang nggadhahi manah ingkang luhur, kula janji kedah biyantu ngrampungake bendungan menika kanti wekdal ingkang boten dangu”.

Boten dangu lajeng ewuan Ula medhal saking sarangipun kangge biyantu ngrampungake bendungan Kali Sombong wau. Boten dangu bendungan wau dados kalian dipunbiyantu Raja Ula lan para prajurit.

Kanti perintah Sultan Agung mangka R. Bahu langsung methuk putri wau ingkang nami Rantamsari, ananging piyambakipun boten purun dipunsunting dening Sultan Agung. Rantamsari ngendhika: “ Duh Raden, kula boten purun menawi dipunsunting Sang Baginda Raja, luwih seneng kula dados garwanipun Raden Bahu”.

Raden Bahu pangkat maring desa Kali Beluk, ngantos mriku R. bahu ngadhep Endang wuranti. Raden Bahu ngendhika yen piyambakipun badhe dipunpundhut Sri baginda kangge dipunsunting Sri baginda. Endang wuranti purun dipunsunting Sri baginda. Endang wuranti purun dipunpundhut maring Mataram. Sasampunipun dumugi Mataram Raden Bahu ngadhep Sri baginda, beliau nglaporaken yen piyambakipun sampun berhasil munhut putri Kali Salak maring Keraton.

Nanging sasampunipun ing Mataram lan dipunparingi pitakenan dening Sultan agung putri wau boten saged mangsuli. Piyambakipun lajeng sadar bilih piyambakipun sampun dipunbohongi dening R. Bahu, Sri baginda kaget lan sadar, piyambakipun jengkel kalian Raden Bahu amargi R. Bahu sampun ngapusi Sri baginda lajeng Sri baginda mikir badhe balas dendam kanti cara ingkang alus.

Raden Bahu dipuntimbali lan dipunparingi tugas kangge mbikak wana Gambiran, tugas wau nggadahi tujuan supados R. Bahu seda dipunpangan kewan-kewan liar. Ing sawijining wengi, sasampunipun sedaya prajurit sami tilem, R. Bahu taksih mikir kados pundi caranipun mbikak wana wau. Lajeng piyambakipun kerawuhan Ramanipun, beliau ngendhika: “ Hei anaku, kowe arep nglaksanakaken tugas ingkang luhur, mbikak wana Gambiran sanes tugas ingkang gampang. Perintah punika dados tanda yen Sang Raja menika percaya karo kowe, dados kowe kedah bener-bener ngrampungaken, yen ora klakon aku dhewe melu kewirangan “. Beliau ugi pesen supados R. Bahu nglakokaken tapa. Kalian dipunkancani sang Rama, Raden Bahu nglakokake tapa ing ngndhapipun wit gorda.

Sanadyan dipunganggu dening makhluk - makhluk ingkang ala kayata Raja siluman ing wana. Piyambakipun boten gerak. Raja siluman percaya sanget yen pedang pusakanipun piyambakipun sampun leres nancep lambung R. Bahu, nanging wonten kedadean aneh, Raden Bahu boten dhawah saking tapa lan pedang wau ingkang dhawah, lan Raja siluman wau sami dhawah.

Sasampunipun angsal pertanda ( Wisik ) saking Sang Gusti, raja siluman ingkang kalah menika nunjukaken menawi wana Gambiran menika bakal saged dipun bikak, ningali Raja Siluman wau ngrintih lara, lajeng R. Bahu ngrampungaken tapanipun. Raja siluman dipunbebasaken kedah ngangge syarat, supados piyambakipun purun biyantu kangge mbikak wana wau. Mangka mbikaklah wana wau lan dipunparingi nami “ PEKALONGAN “.

LEGENDA CEMPAKA WULUNG

Ing babad Pekalongan, Dewi Rantamsari yaiku anake salah siji demang ing kademangan Kalisalak. Kang critane Raden Joko Bahu diprentah utawa diutus dening Sri Sultan Agung Hanyokro Kusuma nglamar Dewi Rantamsari. Nalika R. Joko Bahu teka ing Kalisalak, Dewi Rantamsari banjur kepincut karo pawakan enom utusan saka mataram kuwi. Kabukten saka polahe kang kaya wong ketemu ksatriya.

Bareng wis kenal karo Demang Kalisalak, Nyai demang lan Dewi Rantamsari. R. Joko Bahu njlentrehake yen dheweke lagi entuk titah saka sang Sultan. Yen ing kademangan Kalisalak ana kembang kang lagi mekar lan wangi, ambune tekan Mataram. Sri Sultan kepengin nggarwa kembang kuwi.

Krungu kaya kuwi, Sang Demang ngrasa bungah. Sanajan mung anak demang, nanging wis ana tanda kamulyaan amarga arep dirabi dening Sri Sultan.

Krungu jawaban kuwi, banjur R. Joko Bahu langsung takon kang nduweni maksud mboyong Dewi Rantamsari menyang Mataram kanggo disunting Sri Sultan. Banjur dijawab langsung dening Dewi Rantamsari, “sapa wae wonge, ora sugih, ora mlarat, raja utawa prajurit, kang bisa njupuk kembang Cempaka ing taman Kalisalak, wong kuwi sing arep dadi bojoku.” Ora mikir dhisik, mung eling karo titahe Sri Sultan sing kudu klakon, banjur R. Joko Bahu nyanggupi. Akhire karo disekseni kabeh wong sing ning kana, R. Joko Bahu tunuju menyang taman Kalisalak. Satekane ing taman, R. Joko Bahu bingung amarga ora weruh wit Cempaka kang lagi kembang. Banjur takon karo Dewi Rntamsari ning ngendi manggone kembang kuwi. Dewi Rantamsari banjur nudhuhke yen kembang Cempaka sing arep dipek kuwi ana ing sanggule sang Dewi. Dewi Rantamsari ngijinake R. Joko Bahu njupuk kembang kuwi. Karo bingung, banjur R. JokoBahu njupuk kembang sing ana ing sanggule sang Dewi kanthi tangan kang nrdedheg. Bubar kedadeyan kuwi, banjur sang Dewi sujud ing sikile R. Joko Bahu. Nanging R Jaka Bahu ngira yen Dewi Rantamsari lemes, ora duwe tenaga. Banjur Dewi Rantamsari dituntun ngadeg maneh. Nanging sang Dewi isih katon sumingrah.

Amarga R. Joko Bahu kang njupuk kembang Cempaka ing taman Kalisalak, banjur wis sepantese yen R. Joko Bahu dadi bojone Dewi Rantamsari. R. Joko Bahu meneng sakwetara, ambegane seseg, pikirane werna-werna kelingan titahe Sri Sultan yen wis ana asile kudu cepet bali menyang Mataram. Nanging nyatane R. Joko Bahu karo Dewi Rantamsari sing menangake sayembara kuwi. Kanthi kikuk karo watuk-watuk cilik, wong loro kuwi njawab yen siap ngadepi kanyatan kuwi. Nanging kepriye karo titahe sang Sultan. Weruh wong loro kang wis kaiket tresna, Demang aweh dalan supaya kabeh bisa mlaku kanthi lancar. dijelasake yen ing jejere kademangan iki ana anak mas kang rupane mirip banget karo Dewi Rantamsari jenenge Randinem anake bakul srabi. Demang ngutus nemoni Radinem ing Kaligeluk. Bubar R. Joko Bahu karo Dewi Rantamsari , R. Joko Bahu sak rombongan pamitan karo Ki Demang arep nemoni Randinem ing Kaligeluk, kang sadurunge wis pesen mengko yen anake kang dikandut Dewi Rantamsari lair, supaya diwenehi jeneng R. Kuncung Darmanto yen lanang, nanging yen wadon sakarepe arep dijenengi sapa. Banjur R. Joko Bahu Purnakawan Hedho lan Gati budhal meyang Kaligeluk.

Akhire Dewi Rantamsari ditinggal bojone kang lagi ngemban tugas saka kraton, ora let suwe sang Dewi nglairake bayi lanang kang bagus rupane. Banjur diwenehi jeneng R. Kuncung Darmanto. Putrane dimong kanthi apik, tingkah lakune persis kaya bapake. ndelengake putrane kang sempurna, Dewi Rantamsari kepengin anake yen suk gedhe bisa migunani tumprap bangsa lan negarane. Senajan isih pelo ngomonge, nanging bocah kuwi banget pintere. Ibune nganti bingung nalika ditakoni R. Kuncung Darmanto, “ngapa kanca-kancane karo wong tuwa lanang ana sing diundang bapak.” Banjur Dewi Rantamsari njelasake yen bapake kuwi putra Mataram, lair saka ibu sing jenenge Dewi Cempaka Wulan, bojone Ki Gedhe Kesesi sing jenenge Den Mas Agung. Kang seda amarga kena eri baya putih, ing wektu kuwi Dewi Cempaka Wulan lagi meteng banjur nglairake putrane sing jenenge R. Joko Bahu ing kerajaan Mataram. Banjur dening Ki Gedhe Cempluk lan Ki Gedhe Cepeluk dititipake karo lurah Kesesi Bandung kang kawentar kanthi jeneng lurah buntal amarga ing ilate ana warna ireng. Dimong tekan gedhe banjur akhire nakonake ibu karo bapak kang sebenere. Dijelasake dening lurah buntal kasebut, yen ibune kuwi permaesuri saka Sultan Agung Hanyokro Kusuma, nanging ora dijelasake yen bapake kang sebenere kuwi Raden Mas Agung sing terkenal kanthi jeneng Ki Gedhe Kesesi kuwi putra saka Sultan Sayidin Panoto Gama utawa Panembahan Senopati.

Thursday, September 2, 2010

JARE NENG PEKALONGAN ORA ANA KEBO LANANG

Dek biyen neng kampung nelayan desa Sigeseng ing Pekalongan, ana petapa kang sakti mandra guna. Jenenge Ki Sadipo, dheweke wis misuwur ahli nggawe prau. Ki Sadipo nduwe anak lanang jenenge Joko Danu kang padha-padha saktine. Wiwit cilik Joko Danu dilatih karo Ki Sadipo, kanthi padha saktine kaya bapake. Saknajan sakti Joko Danu diwejangi yen kesaktian mau ora kena dipamerake.

”Jaka, saiki kowe wis gedhe, kesaktianmu wis sampurna. Nanging kowe kudu eling kabeh mau ora perlu dipamerake uripa kaya wong lumrahe kaya masyarakat kene.” Ki Sadipo menehi wejangan kanggo anake.

“Inggih bapa, kula mangertos. Sakmenika kula badhe urip limrah kados masyarakat mriki”

   Sakwijining dina, ki Sadipo oleh pesenan prau saka Raja Galuh. Raja kepingin banget nduwe prau gaweane Ki Sadipo. Krungu kabar mau Ki Sadipo bungah banget. Dheweke banjur ngumpulake murid-muride.

   “Murid-muridku, aku mau oleh pesenan prau saka Raja Galuh. Sesuk esuk-esuk bareng-bareng golek kayu ing alas kana.”

   “Inggih guru, ngenjing saderenge fajar kita sedanten menyang alas. Saniki kula kaliyan rencang-rencang badhe nyiapaken pirantinipun,” kandane Basuki murid sing paling tuwa lan dipercaya dening Ki Sadipo
   “Ya wis kana, sesuk tak enteni ning prapatan desa.”

Esuk-esuk murid-muride wis ngenteni ning prapatan.

“Wah, wis teka kabeh ya? Ayo langsung mangkat wae saiki,” direwangi muride Ki Sadipo nggolek kayu neng alas. Sakwise tekan alas muride padha mencar golek kayu sing apik.
Sasuwene anggone golek ora ana kayu kang dikarepake. Banjur Ki Sadipo ngakon muride leren dhisik karo mangan sing mau digawa.    “Padha ngaso disik kene karo padha mangan, during padha sarapan ta mau?”

Banjur murid-muride padha kumpul ing ngisor wit pada lungguh neng suket.

“Lha Basuki neng ngendi kok ora ketok?”, pitakone Ki Sadipo marang muride.

“Ngapunten guru, kadosipun taksih madosi kayu wau liwat sisih wetan,” wangsulane muride.

“Tak golekane disik, kowe kabeh ngenteni kene.”

Banjur Ki Sadipo lunga nggoleki muride, ing dalan dheweke nemu kayu kang apik lan gedhe banget. Wektu dheweke isih ndelokake kayu mau saka kadohan ana suwarane muride ngundang dheweke.

“Guru…!”, jebule Basuki.

“Aku nggoleki kowe mau, iki Bas aku wis nemu kayu kanggo gawe prau. Apik tenan ta?”

“Nggih…, sae tenan!” wangsulane Basuki kang mlongo weruh wit kang gedhe banget ana ing ngarepe.

   “Heh…, malah nglamun, kana undangen kanca-kancamu langsung ditegor wae!” Prentahe gurune marang Basuki.

Basuki lunga marani kancane, banjur bebarengan tumuju ing wetan. Tekan kana langsung bareng-bareng nebang kayu. Sakwise ditebang karepe arep langsung digawa bali maring ndesa. Nanging saking gedhene, Ki Sadipo karo murid-muride ora kuwat nggotong kayu mau.

“Guru kajengipun abot sanget kadosipun mboten bakal kiyat menawi digotong tiyang wolu.”

“Iya, pie yen njaluk tulung marang warga wae, kowe padha jaga ana kene aku tak mulih dhisik.”
   Ki Sadipo banjur bali menyang desa neng alas mung ana murid-muride. Sakwise metu alas dheweke langsung ngumpulake warga.

   “Bapak-bapak, anggonku ngumpulake sampeyan neng kene aku arep njaluk tulung kanggo nggotong kayu saka alas. Kayune gedhe banget aku lan murid-muridku ora kuwat nggotong.”

Sakwise para warga wis nyaguhi, Ki Sadipo lan rombongan bareng-bareng menyang alas arep gotongan.

   Tekan alas Ki Sadepo kaget lan kayune wis ora ana, salah sijine warga takon, “endi ki kayu kang arep digotong, apa durung ditebang?” Ki sadepo bingung olehe mangsuli “Mau ana ning kene saiki ora ana.”

Weruh gurune kang lagi bingung banjur muride marani, “ngapunten guru, kala wau kajengipun sampun dipun betha kalih jaka danu piyambakan.”    Krungu kahanan mau Ki Sadepo murka. Dheweke krasa dientengake anake. Jaka Danu dianggep sengaja pamer kesaktian ing ngarepe murid-muride. Sakjane Ki Sadepo uga bisa nggotong kayu dhewe, nanging dheweke luwih milih njaluk tulung warga. Ki Sadepo mung ora kepengin pamer kasaktiyan neng ngarepe wong akeh. Ki Sadipo njaluk ngapura karo warga kang wis adoh-adoh teka neng alas nanging kayune malah wis ora ana. Ki Sadepo karo rombongan banjur bali ning kampung.
Neng tengah dalan dheweke pethukan karo Joko danu.

“Bapa, kayune sampun kula bekta wangsul,” kandhane Jaka Danu.

Banjur Ki Sadepo isih murka banjur mangsuli, “anaku kowe kuwat banget bisa nggawa kayu mau, pancen kowe perkasa kaya kebo.”

Dumadakan putrane malih dadi kebo. Weruh kahanan mau warga lan muride kaget banget, nanging ora bisa apa-apa mung ndelokake Jaka danu kang malih kaya siluman. Petapa mau banjur ngakon kebo Danu lungo menyang alas.

“Danu kowe lancang nyepeleake pamelinge bapakmu, saiki lunga saka papan kene. Uripa neng alas kono!”

Ngapunten Bapa, kula mboten….”

Durung rampung ngomong Ki Sadipo langsung nyela, “kowe wis lali marang pamelingku, aku ora bisa apa-apa. Saiki kowe kudu lunga saka kene!”

   Sakjane Joko Danu abot ninggalake bapake nanging dheweke tetep lungo kanggo nebus kesalahane. Dheweke gelo banget, yen mau dheweke ngomong disik mesthi ora bakal dadi koyo ngene. Joko Danu wis lali pamelinge bapake, saknajan dheweke sakti kudune ora perlu mamerake kesaktiane.

   Kuwi sebabe tekan saiki ora ana kebo lanang neng desa Sigeseng, yen ana mesti bakal dadi mangsane kebo Danu. Nanging kebo-kebo wedok ing dhaerah kono tetep bisa manak amarga ana kebo siluman yaiku kebo Danu. Anak kebo sing lanang ugo dipangan karo kebo siluman mau

Monday, August 2, 2010

JAKA POLENG

Ana wong enom bagus tur gagah, jenenge laksito. Laksito kerjane dadi tukang ngopeni jarane Bupati Brebes. Kanjeng bupati seneng karo asil kerjane Laksito kang sregep lan resik anggone gegawean.
Nalika iku kaya biyasane, Laksito arep lunga menyang sawah, arep golek suket kanggo pakane genta, jarane kanjeng Bupati. Sadurunge mangkat ngarit Laksito pamit karo Bi Ojah, bature kanjeng Bupati sing lagi masak neng dapur.

Nggawa arit karo karung, Laksito mlaku nlusuri galengan sawah goleksulet-suket sing rungkut lan ijo. Tekan lapangan dheweke mbabadi suket-suket sing ijo sing ana neng ngarepe. Sapisan-pisan, laksito nguasapi kringete ning bathuke ngganggo tangane sing katon reged. Laksito terus mbabadi suket, sawise oleh sakarung kebek, Laksito kaya biyasane leren leyeh-leyehneng ngisor wit gedhe kang cedhak saka anggone dheweke ngarit. Diglegek banyu kendi sing digawa saka omah. Keringete gembrobyos saawak kojur. Laksito leyeh-leyeh teturon kipas-kipas nganggo godong sing tiba saka wit.

Nalika Laksito arep merem, dheweke weruh ana ula poleng sing duwe mahkota emas ing endhase. Laksito dadi penasaran mula dheweke ngetutake lakune ula saka mburine. Laksito mlakune alon banget supaya ora keweruhan ula mau. Ula mau akhire mandeg neng pasuketan kang rungkut, Laksito banjur mandeg, mripate mentheleng ndelengake salah tingkahe ula poleng sing lagi nlungsungi. Let pirang menit, ula mau banjur disaki neng clanane.

Laksito nerusake pegaweane maneh, rong karung kudu kebak. Sawise kebak rong karung, Laksito leren maneh sadhela.

Laksito tekan ngomah, banjur menyang pawon njaluk pangan marang Bi Ojah. Laksito bengak-bengok nanging ora ana wong kang weruh wujude sanajan suwarane sing kaprungu kuping. Laksito bingung, kenapa wong-wong padha ara bisa weruh wujude. Dheweke banjur kelingan marang kulit ula sing disaki. Kulit ula ditokake, sanalika Bi Ojah bisa weruh wujude Laksito. Cerita iku banjur kaprungu dening kanjeng Bupati.
Laksito didhawuhi ngadep kanjeng Bupati kanggo nyritakake kadadian kang kaprungu saka Bi Ojah. Mula Laksito ksnthi runtut anggone nyritakake babagan mau kang di alami. Kanjeng Bupati mirengake, banjur duwe panemu kanggo nyimpenake kulit ula sing ditemonake dening Laksito. Laksito tetep ora gelem sanadjan dirih-rih dening kanjeng Bupati, rumangsa sing nemu kulit ula dai dheweke uga sing kudu nduweni lan nyimpen.

Sanalika banjur ana rerebutan antarane Laksito lan Kanjeng Bupati, mula kulit ula poleng dilebokake thuthuk laksito lan ora sengaja keleg. Laksito owah wujude dadi ula poleng. Kanjeng Bupati rumangsa salah mula piyambakipun banjur di utus kon njaga rakyate yaiku rakyat Brebes. Lantaran laksito isih jejaka lan awujud ula poleng dadi wit kuwi dijenengi JAKA POLENG.

Tuesday, March 9, 2010

CURUG SONGGOLANGIT

Ana jaka saka desa Tunahan kang kesengsem karo cah wadon ayu saka dukuh Sumandhing, desa Bucu kecamatan Bangsri. Desa Tunahan lan desa Bucu dipasah dening kali ing tengah-tengahe.Jaka lan cah wadon mau akhire daup. Ing jman biyen wong lanang kang nglamar wong wadon kudu gawa piranti pawon kaya ta: wajan, piring, gelas lan liya-liyane, sarta gawa kewan kaya ta: sapi, kebo, wedhus, lan liya-liyane.Nalika esuk-esukcah wadon mau arep nyiapke sarapan kanggo bojone. Nalika nyipke sarapan cah wadon mau ora ngati-atisaengga piranti pawon mau kemlonthang.

Ibune cah wadon mau ngandhanianake: “aja glondhangan mengko mundhak bojomu tangi”. Nanging bojone mau salh krungu “kerja kok glondhangan, rumangsamu barange bojomu”. Bojone mau atine kesinggung karo omongane maratuwane mau. Ing tengah wengi pasangan mau lunga saka omah. Wong loro mau arep lunga ning omahe sing lanang. Wong loro mau numpak pedati sapi.Dalan kang peteng dadeake pedati mau salh dalan, saengga pedati nyemplung jurang kang jero (saiki curug songgolangit) lang akhire dadeake penganten mau ilang.Crita iku turun-temurun ing masyarakat kang akhire dadi pantangan kanggo wong-wong saka desa Tunahan lan desa Bucu ora oleh daup amarga sumelang yen mengko rumah tanggane ana masalah.

Sunday, May 24, 2009

ASAL - USUL KABUPATEN PEKALONGAN

Miturut cerita rakyat ing jaman biyen ing desa Kesesi wonten tiyang ingkang sekti mandra guna ingkang nggadahi asma Ki Ageng Cempaluk, ingkang nggadahi putra Raden Bahu. Raden Bahu awit cilik sampun ketingal kepinteranipun amargi ramanipun tiyang ingkang sakti.
Raden Bahu kedah dipungembleng kalian ajaran-ajaran ingkang bener lan kedah dipunbimbing kangge eling lan nyedakake piyambakipun dhateng Sang Gusti Allah saking ramanipun, ingkang nggadahi maksud menawi sampun gedhe R. Bahu dados putra ingkang nggadahi watak ingkang luhur lan hormat kalian keluarganipun. Ki Ageng Cempaluk ngengken R. Bahu kangge ngabdi dhateng Mataram, lajeng ngendhika Ki Ageng Cempaluk maring R. Bahu.

Ki Ageng : “ He anaku, kowe iki wis gedhe, dados ngabdilah kowe dhateng Mataram, krana menawa urip amung ajeg ing desa, mangka mangka bakal ajeg ngelmumu tanpa enthuk ngelmu kang ingkang linuwih.
Nanging Rama ugi pesen, menawa R. Bahu sampun sukses, aja sombong, kedah nyedakake piyambakipun maring Allah supados kedah kaparingan dalan ingkang bener.
R. Bahu : “ Pandonganipun Rama kedah kula suwun, lan mugi - mugi kula saged dipuntampi wonten ing Mataram.

Raden Bahu: “ He Raja Ula, kowe tak ampuni lan ora tak pateni, nanging kowe kedah ngrewangi aku gawe bendhungan Kali Sombong iki “.
Raja Ula: “ Duh gusti ingkang nggadhahi manah ingkang luhur, kula janji kedah biyantu ngrampungake bendungan menika kanti wekdal ingkang boten dangu”.
Boten dangu lajeng ewuan Ula medhal saking sarangipun kangge biyantu ngrampungake bendungan Kali Sombong wau. Boten dangu bendungan wau dados kalian dipunbiyantu Raja Ula lan para prajurit.

Raden Bahu kalian sedaya prajurit nyuwun pamit badhe wangsul wonten Mataram kangge nglapor dhateng sang baginda Sultan Agung. Sultan Agung lega manahipun, amargi bendungan wau saged dipunrampungaken dhateng R. bahu, lajeng Sultan Agung ngendhika: “ tugasmu sampun kok rampungake nganti sae, nanging taksih wonten tugas ingkang linuwih abot ingkang kedah mbok laksanaken, yaiku pundhut putri ingkang wonten ing desa Kali Salak ingkang bakal tak dadikake garwa. Raden Bahu sanggup lan lajeng nyuwun pamit badhe pangkat ing desa Kali salak.
Kanti perintah Sultan Agung mangka R. Bahu langsung methuk putri wau ingkang nami Rantamsari, ananging piyambakipun boten purun dipunsunting dening Sultan Agung. Rantamsari ngendhika: “ Duh Raden, kula boten purun menawi dipunsunting Sang Baginda Raja, luwih seneng kula dados garwanipun Raden Bahu”.

Tatapan netranipun putri saking desa wau ingkang suci kedah ngisi wonten manahipun lajeng kekalihipun manungsa wau ingkang benten jinisipun wau sami padha remen. Raden Bahu boten tentrem manahipun amargi Rantamsari badhe dipunpundhut garwa dening Sultan Agung. Lajeng Rantamsari ngendhika: “ yen ing desa Kali Beluk wonten satunggaling putri ingkang ayu sanget ngluwihi piyambakipun ingkang jeneng Endang wuranti, ibunipun sadean Serabi, menawi purun punapa piyambakipun ingkang dipunpersembahaken dhateng Sri baginda”.
Raden Bahu pangkat maring desa Kali Beluk, ngantos mriku R. bahu ngadhep Endang wuranti. Raden Bahu ngendhika yen piyambakipun badhe dipunpundhut Sri baginda kangge dipunsunting Sri baginda. Endang wuranti purun dipunsunting Sri baginda. Endang wuranti purun dipunpundhut maring Mataram. Sasampunipun dumugi Mataram Raden Bahu ngadhep Sri baginda, beliau nglaporaken yen piyambakipun sampun berhasil munhut putri Kali Salak maring Keraton.

Thursday, June 5, 2008

DEWI LANJAR

Wis puluhan taun luwih anggonku mergawe dadi tukang gawe prau ing dhukuh Seturi. tansah nir ing sambekala ora nemu rubeda. Nanging embuh kepiye kawitane, dhek 3 taun ke pungkur aku nate mrangguli prastawa sing ora klebu ing nalar.
Pas wayah tengange, wayahe tukang kayu padha lautan, klebu aku jenengku disamarke wae (Surono). Bubar madhang aku sakanca padha jagongan. Ana sing, sedhal-sedhul rokokan tingwe, lan ana kang turon ing bale sinambi gegojegan. Kancaku sarowang pancen padha seneng guyon, yen wis ajeg dadi regeng banget. Malah ana kalane sok omongan "sawaran", tegese ceblang-ceblung omongan nganyelake. Aku sing padatan ora seneng guyon, ndilalah nrambul melu gojeg nganti kliwat wates.

"Heee... Sur. Kowe kuwi menawa kepengin slamet, yen kerja ana kene ki sing bener. Aja clometan ngayawara, aja sembranan. Mengko mundhak ketaman bilahi", ndadak guyonku kandheg. Pakdhe Ramli rowangku sepuh kang wis akeh uyah-aseme, ngelingake. Aku ora nglegewa.
"Allaaaah, tenane? Aku ora jirih kok. Pokoke kabeh-kabeh dakpasrahake Gusti Allah. Yen kerjaku bener insya-Allah slamet, ora bakal ana apa-apa" semaurku. entheng.
Aku kang nate antuk wejangan Pak Kyai, ora maelu karo bab anane crita takhayul kasebut. Kandhane Dhe Ramli mau ora dakgape. Ning pancen ana dongeng takhayul, menawa sing dianggo lokasi Dhok-prau ing panggonan kerjaku kuwi, ujare wong ing desa kono kahanane "angker" bin wingit. Papane cedhak kah gedhe hawane singup, lan tintrim. Satleraman kaya ana rasa aneh. Aku dadi dhag,dhigdhug.

Kaya padatan, wand lautan aku ngringkesi alat-alat arep bali. Wayah jam 5 sore aku wis tekan ngomah. Sawise ngaso sawatara aku. adus byar byur, rasane penak lan seger. Rampung sholat Asar, aku nembe mangan sore. Bubar mangan aku leren sedhela, mapan turon karo ngenteni wayah sholat Maghrib.
Ya ing nalika turon karo nyambi nunggu wand sholat Maghrib iki, aku mrangguli pengalaman aneh. Nganti gawe gegere kabeh kulawarga, lan anak bojoku ing ngomah. Aku ngalami mati suri. Ing wektu kuwi akau semaput ora sadhar, nganti tekan 15 dina. Jrone wektu setengah wulan mau, aku. ngalami koma mung ngathang-athang wae ana ngamben. Keteg nadhiku isih ana, nanging wis ora sadhar. Aku dadi layatan tangga sakiwa tengen omah.
Eloke jrone mati suri iku, prenahe kaya biasa aku lagi kerja ing dhok kapal duweke juraganku aran Pak Muh. Udakara jam 11.00 awan juraganku. wadon Bu Muh, ngundang. Aku diaJak menyang dhok prau hyan, nyambangi kahanane wong kang padha kerl a gawe prau. "Ayo, dakajak niliki dhok prau sisih kana. Mengko, piye perkembangane mungguh pamawasmu", pangajake Bu Muh karo, sajak kesusu.

Aku gumun. Ora kaya biyasane Bu Muh kuwi melu ngaru biru, babagan thek kliwere wong gawe kapal. Lha kok saiki ngajak mirsani ing dhok prau. "Aja-aja wong wadon iki bangsane peri, kang memba dadi Bu Muh". ing kene aku dadi sujana. Ning kanggo sauntara rasa sujanaku isih daksumenekake, sabanjure aku ngetut wuri bendaraku, ndeleng sesawangan wong gawe prau.
Bu Muh ngajak kliling ngontrol wong kerja gawe kapal, nanging ora suwe dheweke pamit ninggal aku mbuh ditinggal nyang endi. Aku kari dhewe ndeleng wong gawe prau, ana nge-dhok kasebut. Ing kene aku wiwit krasa ana kahanan,nyleneh, lan nyalawadi. Aku weruh karyawan tukang kayu kang padha gawe prau, katon seragam pakeyane putih-putih kabeb. Sing ketara nyleneh, wong-wonge kang padha kerja katon pucet-pucet kabeh raine. Lan anehe, kerjane kok mung padha meneng-menengan wae. Tegese antarane tukang siji klawan tukang liyane. ora ana sing caturan utawa gegojegan. Jroning ati, aku nembe yakin yen keblasuk ing alam kajiman sawise ana kedadeyan iki.

"Lho apa kuwi? Jabang bayiiiik.....", ana sesawangan nggegirisi. Aku kaget. Lagi asyik ngematke wong gawe kapal. Ujug-ujug bangsane palu, pendel, pethik lan graji sing dianggo mergawe lha kok mak trilap malih dadi balung-balung manungsa. Kayadene palu malih dadi balung sikil, pethik malih dadi balung tangan, pendel malih dadi bageyan gigir/rangkane manungsa. Aku dadi wedi banget nyipati keda deyan kasebut. Jantungku nitir, githok krasa kandel lan mrekitik wulu kalongku. Awakku dadi wel-welan. Terus mak lappp, ilang kaya disihir.
Bubar kuwi let sedhela wong-wonge kang mau padha nukang, sing genti malih dadi tengkorak/jrangkong urip. Katon lucu, padha pethakilan kerja neng prau. Anehe piranti palu, pethik, pendel, sarta graji kang dianggo kerja malih maneh wujud wesi kaya asline. Dadi yen mau aku weruh wong keila nganggo balung manungsa, saikine ana "Jrangkong urip" padha mclu, mendel, methik Ian nggraji gawe prau, jan biiih medeni banget.

Durung mari kagetku, sepisan maneh anane kedacleyan aeng kang gawe ciyuting atiku. Prau sing katon wis meh rampung digarap dening dhemit kasebut, clumadakan mak jeriggeleg malih dadi kewan "baya" gedhe. Ilate melet nganti sak tampah ambane. Terus lap, baya iku awake wis dadi kaya geni murup ngalat-alat. Nganti ngowoh aku nyawang wewujudan medeni kasebut. Atiku kekes, kulit dakJiwit wis ora krasa blass.
Enteking lelakon, baya apengawak geni mau Iha kok marani aku arep nguntal. Cangkeme mangap saamba-ambane kaya lawange guwa, jembar banget. Erame bareng daktamatake prenah ing telak baya iku, ana papan saemper kaca amba banget. Ban jur semorot persis kaya yen tivi arep mainake, terus trilap katon muncul ana tulisane Arab, sing unine "Laa yamuutu wa Laa yahya". Let sedhela banjur trilap ganti maneh karo tulisan kang muni "Illa biidznillah", kaya lagi ndeleng ekstra. film bioskup arep main kae.

Bubar kuwi Ujug-ujug pindha thathit, bayane maju arep nyaplok aku. Saking gilane aku riggembor sakayange, terus mak pet aku semaput lah purwaduksina.
Ing dina kaping 15-e aku nglakoni mati suri, nalika dioyak-oyak "Baya Geni" murup ngalad-alad nganti semaput, kaya ana sawenehe pawongan kang aweh tetulung marang aku. Prenahe aku lagi mapan turu ing tempat tidhur. Ning nembe arep makless, krasa kaya ana wong gugah-gugah.
Ing ngarepku wis ana Pak Kyai Mukhlasin, katon isih umak-umik ndonga sarwi ngasta tasbeh. Dheweke kang sasuwene iki, wis kasdu kalir bantuwan nyambung umurku.
"Akhamdulillah saiki kowe wis slamet, Nak Sur", kandhane wong iku karo mesem ngulati aku. Aku mung bisa manthuk. Sebab ora bisa omong, swaraku ilang kaya wong bisu. Ora krasa. luh saka mripatku rigel, kanggo, asung panuwunku marang Allah SWI'. Aku saiki wis uwal saka bebaya, luput dening pambegale bangsa lelembut, yaiku dhemit gedibale "Dewi Lanjar", peri sing manjilma kadidene Bu Muh bendaraku wadon kang ngaJak plesir nyang alam kajiman.
Alhamdulillah, saiki aku isih bisa kumpul bareng kulawarga anak-bojo. Sawise 15 dina suwene kataman musibah mati suri, dhek taun 1998 kepungkur. Kesasar mlebu kratone peri Dewi Lanjar, dhemit sing nguwasani Pesisir segara Laut-Jawa ing tlatah Batang-Pekalongan. Anehe senaJan ing donya kene aku lara nganti 15 dina, ing alam kana rasane 1ha kok mung sedina. Pangrasaku ing kana kaya kerja sedina esuk mangkat lan bali wayah sore.
Malah ana kalane sok omongan "sawaran", tegese ceblang-ceblung omongan nganyelake. Aku sing padatan ora seneng guyon, ndilalah nrambul melu gojeg nganti kliwat wates.
Bubar kuwi let sedhela wong-wonge kang mau padha nukang, sing genti malih dadi tengkorak/jrangkong urip. Katon lucu, padha pethakilan kerja neng prau. Anehe piranti palu, pethik, pendel, sarta graji kang dianggo kerja malih maneh wujud wesi kaya asline. Dadi yen mau aku weruh wong keila nganggo balung manungsa, saikine ana "Jrangkong urip" padha mclu, mendel, methik Ian nggraji gawe prau, jan biiih medeni banget.
Durung mari kagetku, sepisan maneh anane kedacleyan aeng kang gawe ciyuting atiku. Prau sing katon wis meh rampung digarap dening dhemit kasebut, clumadakan mak jeriggeleg malih dadi kewan "baya" gedhe. Ilate melet nganti sak tampah ambane. Terus lap, baya iku awake wis dadi kaya geni murup ngalat-alat. Nganti ngowoh aku nyawang wewujudan medeni kasebut. Atiku kekes, kulit dakJiwit wis ora krasa blass.

Enteking lelakon, baya apengawak geni mau Iha kok marani aku arep nguntal. Cangkeme mangap saamba-ambane kaya lawange guwa, jembar banget. Erame bareng daktamatake prenah ing telak baya iku, ana papan saemper kaca amba banget. Ban jur semorot persis kaya yen tivi arep mainake, terus trilap katon muncul ana tulisane Arab, sing unine "Laa yamuutu wa Laa yahya". Let sedhela banjur trilap ganti maneh karo tulisan kang muni "Illa biidznillah", kaya lagi ndeleng ekstra. film bioskup arep main kae.
Bubar kuwi Ujug-ujug pindha thathit, bayane maju arep nyaplok aku. Saking gilane aku riggembor sakayange, terus mak pet aku semaput lah purwaduksina.
"Hehhh, Sur, jare kowe mung precaya karo, Gusti Allah wae. Tangi dhisik iki wis wancine sholat Asar". Mak gragap aku kaget. Embuh sapa wonge sing wis nggugah, aku ora ngerti. Aku nglilir prenahe wis jam 4 sore, terus tata-tata arep mulih. "As' taghfirullahaladzimmm . . ." kaya padatan ndilalah tutukku entheng banget maca istighfar. Bareng mripatku melek mak byarr . . . jebul awakku isih rigathang-athang ana dhipan, dirubung wong akeh.
Ing ngarepku wis ana Pak Kyai Mukhlasin, katon isih umak-umik ndonga sarwi ngasta tasbeh. Dheweke kang sasuwene iki, wis kasdu kalir bantuwan nyambung umurku.